Toby Jones

Londyn, teatr i pierwsze role

Toby Edward Heslewood Jones urodził się 7 września 1966 roku w londyńskim Hammersmith. Jest synem aktora Freddiego Jonesa i aktorki Jennifer Heslewood. Dorastał w Oksfordzie i od początku miał kontakt z zawodem scenicznym, ale nie zaczął od wielkich produkcji filmowych. Studiował dramat na Uniwersytecie w Manchesterze, a następnie kształcił się w szkole teatralnej Jacques'a Lecoqa w Paryżu.

W pierwszych latach kariery grał w teatrze i przyjmował niewielkie role w produkcjach filmowych. Jednym z jego najważniejszych osiągnięć scenicznych była nagroda Laurence Olivier Award za udział w przedstawieniu "The Play What I Wrote". Jones wykorzystywał w teatrze umiejętność pracy głosem, gestem i zmianą sposobu poruszania się, co później stało się znakiem rozpoznawczym wielu filmowych postaci.

Nie budował wizerunku tradycyjnego filmowego amanta czy bohatera kina akcji. Często otrzymywał role osób niepozornych, ale znaczących dla przebiegu historii: urzędników, naukowców, doradców i ludzi ukrywających własne zamiary.

Truman Capote, Hitchcock i aktorstwo biograficzne

Przełomem był film "Infamous" (2006), w którym Jones zagrał pisarza Trumana Capote'a podczas pracy nad książką "Z zimną krwią". Produkcja nie jest tym samym filmem co wcześniejszy "Capote" z Philipem Seymourem Hoffmanem, choć oba opowiadają o podobnym okresie życia autora.

Jones wykorzystał charakterystyczny głos Capote'a i sposób poruszania się, ale oparł rolę także na psychologicznym portrecie człowieka coraz bardziej zaangażowanego w losy osób, o których pisze. W telewizyjnym "The Girl" z 2012 roku wcielił się z kolei w Alfreda Hitchcocka, pokazując niepokojące relacje reżysera z aktorką Tippi Hedren. Za występ otrzymał nominację do Złotego Globu.

W dramacie telewizyjnym "Marvellous" (2014) zagrał Neila Baldwina, mężczyznę o nietypowej drodze zawodowej i ogromnej życzliwości wobec otoczenia. Każda z tych ról wymagała odmiennego podejścia do przedstawiania rzeczywistych ludzi.

"Szpieg", Marvel i "Igrzyska śmierci"

W "Szpiegu" (2011) Tomasa Alfredsona Jones zagrał Percy'ego Alleline'a, ambitnego członka kierownictwa brytyjskiego wywiadu. W filmie występują między innymi Gary Oldman, Colin Firth i Benedict Cumberbatch. Opowieść oparta na powieści Johna le Carrégo skupia się na podejrzliwości oraz skomplikowanych relacjach między agentami.

W filmach Marvela "Kapitan Ameryka: Pierwsze starcie" (2011) oraz "Kapitan Ameryka: Zimowy Żołnierz" (2014) Jones wcielił się w naukowca Arnima Zolę. Postać ma związek z organizacją Hydra i rozwojem technologii wykorzystywanej do niebezpiecznych celów. Aktor pojawiał się także w innych materiałach związanych z tym uniwersum.

W "Igrzyskach śmierci" (2012) i "Igrzyskach śmierci: W pierścieniu ognia" (2013) zagrał Claudiusa Templesmitha, jednego z prowadzących widowisko transmitowane z Panem. Nie jest to bohater pierwszoplanowy, ale jego komentarze podkreślają sposób, w jaki władza przedstawia przemoc jako rozrywkę.

Eric Gray w "Atomic Blonde"

W Atomic Blonde (2017) Davida Leitcha Jones wystąpił jako Eric Gray, przedstawiciel brytyjskiego wywiadu uczestniczący w przesłuchiwaniu agentki Lorraine Broughton. Bohaterkę zagrała Charlize Theron, a akcja filmu rozgrywa się w Berlinie pod koniec zimnej wojny.

Gray pracuje przede wszystkim z informacjami. Jego rolą jest ocena relacji agentki i ustalenie, które elementy jej opowieści można uznać za prawdziwe. W tych scenach Jones wykorzystuje spokojny sposób mówienia i drobne zmiany wyrazu twarzy. Znaczenie postaci wynika z nieufności, a nie z udziału w pościgach i walkach.

W tym samym filmie John Goodman wcielił się w amerykańskiego przedstawiciela służb Emmetta Kurzfelda, a Eddie Marsan zagrał informatora Spyglassa. Obecność tych bohaterów pozwala pokazać różne szczeble pracy wywiadu, często mniej widowiskowe niż działania terenowe.

Role głosowe i "Harry Potter"

Jones użyczył głosu Zgredkowi, czyli Dobby'emu, w filmach "Harry Potter i Komnata Tajemnic" (2002) i "Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część I" (2010). Choć postać została stworzona komputerowo, głos aktora nadaje jej charakterystyczne emocje, niepewność i determinację.

Pracował również przy animacjach, w tym "Przygodach Tintina" (2011), gdzie zagrał głosem Aristidesa Silka, oraz "Krzysiu, gdzie jesteś?" (2018), w którym wystąpił jako Sowa. To dowód, że aktorstwo głosowe było istotną częścią jego filmografii, a nie wyłącznie dodatkiem do występów przed kamerą.

"Detektoryści" i serialowe dramaty

W serialu "Detektoryści" ("Detectorists", 2014-2017) Jones zagrał Lance'a Statera, jednego z dwóch przyjaciół pasjonujących się poszukiwaniem przedmiotów za pomocą wykrywaczy metalu. Serial nie opiera się na gwałtownych zwrotach akcji, lecz na subtelnych dialogach, poczuciu humoru i relacjach międzyludzkich. Jones tworzy ciepłą, często nieporadną postać, w której codzienne troski przeplatają się z marzeniami.

W innych serialach grał znacznie mniej sympatycznych bohaterów. W "Wayward Pines" wcielił się w doktora Davida Pilchera, a w odcinku "Sherlocka" zatytułowanym "The Lying Detective" zagrał Culvertona Smitha. W 2024 roku wystąpił także jako Alan Bates w dramacie telewizyjnym "Mr Bates vs The Post Office", dotyczącym rzeczywistego brytyjskiego skandalu związanego z systemem Horizon.

Wybrana filmografia Toby'ego Jonesa

• 2002 - "Harry Potter i Komnata Tajemnic" - Zgredek, głos.
• 2004 - "Marzyciel" - Smee.
• 2006 - "Infamous" - Truman Capote.
• 2006 - "Malowany welon" - Waddington.
• 2007 - "Mgła" - Ollie Weeks.
• 2011 - "Szpieg" - Percy Alleline.
• 2011 - "Kapitan Ameryka: Pierwsze starcie" - Arnim Zola.
• 2012 - "Berberian Sound Studio" - Gilderoy.
• 2012 - "Igrzyska śmierci" - Claudius Templesmith.
• 2012 - "The Girl" - Alfred Hitchcock.
• 2014 - "Kapitan Ameryka: Zimowy Żołnierz" - Arnim Zola.
• 2014-2017 - "Detektoryści" - Lance Stater.
• 2015-2016 - "Wayward Pines" - David Pilcher.
• 2017 - "Atomic Blonde" - Eric Gray.
• 2018 - "Jurassic World: Upadłe królestwo" - Gunnar Eversol.
• 2022 - "Imperium światła" - Norman.
• 2024 - "Mr Bates vs The Post Office" - Alan Bates.

Toby Jones jest aktorem, który potrafi zmienić znaczenie sceny bez podnoszenia głosu i bez efektownych gestów. Pracował przy wielkich markach filmowych, ale często najważniejsze dla jego dorobku pozostają kameralne role wymagające uważnej obserwacji człowieka.