Najważniejsze informacje
| Kraj | USA |
|---|---|
| Rok | 1993 |
| Tytuł oryginalny | Schindler's List |
| Data premiery | 1993-12-15 |
| Czas trwania | 195 minut |
| Gatunek | dramat historyczny, wojenny, biograficzny |
| Reżyseria | Steven Spielberg |
| Scenariusz | Steven Zaillian na podstawie książki Thomasa Keneally'ego |
| Produkcja | Steven Spielberg, Branko Lustig, Gerald R. Molen |
| Muzyka | John Williams |
"Lista Schindlera" (1993) - o czym opowiada film?
"Lista Schindlera" ("Schindler's List") to dramat historyczny Stevena Spielberga, którego akcja rozgrywa się przede wszystkim w okupowanym Krakowie podczas II wojny światowej. Punktem wyjścia jest historia Oskara Schindlera, niemieckiego przedsiębiorcy i członka NSDAP, który przejmuje fabrykę wyrobów emaliowanych, wykorzystując kontakty z niemieckimi urzędnikami oraz pracę żydowskich robotników. Początkowo zależy mu przede wszystkim na zysku i wygodnym życiu, lecz z czasem zaczyna wykorzystywać majątek i wpływy, by ratować ludzi przed zagładą.
Spielberg nie ukrywa moralnych sprzeczności tej postaci. Filmowy Schindler podejmuje decyzje pod wpływem kolejnych doświadczeń, a jego przemiana nie sprowadza się do jednej rozmowy ani łatwej deklaracji. W świecie, w którym życie więźniów podporządkowano arbitralnym rozkazom, nazwisko zapisane na liście pracowników może oznaczać szansę ocalenia. Tytułowy dokument staje się więc symbolem zarówno osobistej odpowiedzialności, jak i konkretnych ludzkich istnień.
Film jest adaptacją książki Thomasa Keneally'ego "Schindler's Ark" (wydawanej również jako "Schindler's List"). Scenariusz napisał Steven Zaillian. Całość trwa około 195 minut i wymaga od widza uwagi nie tylko ze względu na długość, ale przede wszystkim na tematykę Zagłady.
Fabuła - Kraków, Plaszow i fabryka Schindlera
Po zajęciu Polski przez III Rzeszę Oskar Schindler przybywa do Krakowa i tworzy przedsiębiorstwo, które dostarcza emaliowane naczynia dla niemieckiej armii. Zatrudnianie żydowskich robotników staje się ważną częścią jego interesów. Niezbędnym współpracownikiem okazuje się księgowy Itzhak Stern, który zna społeczność żydowską i mechanizmy działania okupacyjnej administracji. Stern nie jest jedynie doradcą biznesowym: potrafi wykorzystać dostępne procedury, by ratować ludzi zagrożonych wywiezieniem.
Z czasem sytuacja krakowskich Żydów staje się coraz dramatyczniejsza. Likwidacja getta, deportacje i terror obozu Plaszow, kierowanego przez Amona Götha, pokazują skalę przemocy oraz bezbronność uwięzionych. Schindler, który potrafi rozmawiać z nazistowskimi funkcjonariuszami i zdobywać ich przychylność, stopniowo kieruje swoje umiejętności ku ochronie pracowników. Film przedstawia także więźniów i rodziny, dla których jego fabryka staje się miejscem względnego bezpieczeństwa, choć nigdy nie przestaje istnieć zagrożenie.
Obsada i postacie
Liam NeesonOskar Schindler
Ralph FiennesAmon Göth
Andrzej SewerynJulian Scherner
Anna MuchaDanka DresnerKliknij zdjęcie, aby przeczytać biografię aktora, jeśli jest dostępna. Kompletna lista obsady znajduje się poniżej.
Centralną postacią jest Oskar Schindler grany przez Liama Neesona. Ben Kingsley wciela się w Itzhaka Sterna, człowieka, który pomaga prowadzić fabrykę i rozumie, w jaki sposób lista zatrudnionych może chronić życie konkretnych osób. Ralph Fiennes gra Amona Götha, komendanta obozu Plaszow. Ich sceny stanowią niezwykle trudne zderzenie oportunizmu, terroru i prób ocalenia.
Caroline Goodall występuje jako Emilie Schindler, żona Oskara, a Embeth Davidtz gra Helen Hirsch, więźniarkę zmuszoną do pracy w domu Götha. Andrzej Seweryn wciela się w Juliana Schernera. Anna Mucha zagrała Dankę Dresner. W licznej obsadzie znaleźli się również polscy aktorzy, między innymi Olaf Lubaszenko, Piotr Polk, Jerzy Nowak i Maja Ostaszewska.
Scenariusz i zdjęcia - rola polskich twórców
Reżyser Steven Spielberg i autor zdjęć Janusz Kamiński zdecydowali się na obraz w przeważającej mierze czarno-biały. Nie jest to wyłącznie stylistyczna dekoracja. Ograniczenie koloru, ziarnistość obrazu oraz sposób kadrowania odwołują się do wizualnej pamięci o fotografii dokumentalnej. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych wyjątków jest dziewczynka w czerwonym płaszczu. Kolor nie pełni tutaj funkcji efektownego urozmaicenia, lecz zwraca uwagę na jednostkowy los pośród masowego terroru.
Ważną rolę odegrali również polscy realizatorzy. Allan Starski odpowiadał za scenografię, a kostiumy przygotowała Anna B. Sheppard (Anna Biedrzycka-Sheppard). Montaż wykonał Michael Kahn, a muzykę skomponował John Williams. Solowe partie skrzypiec, wykonywane przez Itzhaka Perlmana, nadają filmowi charakter żałobnej refleksji. Te elementy współtworzą artystyczną formę dzieła, ale nie powinny zastępować jego historycznej treści.
Gdzie kręcono "Listę Schindlera"?
Znaczna część produkcji powstała w Polsce, zwłaszcza w Krakowie i jego okolicach. Film wykorzystuje rzeczywiste miejsca związane z okupacyjną historią miasta, a także scenografie zbudowane na potrzeby zdjęć. Należy rozróżnić oryginalne lokalizacje historyczne od ich ekranowych rekonstrukcji. Wrażenie autentyczności nie oznacza, że każdą scenę nakręcono dokładnie w miejscu przedstawianego wydarzenia.
W filmie pokazano fabrykę Schindlera, getto krakowskie i obóz Plaszow, lecz czas i kolejność niektórych zdarzeń zostały podporządkowane dramaturgii. Warto o tym pamiętać, szczególnie gdy obraz jest pierwszym kontaktem widza z historią Zagłady. Szczegóły historyczne najlepiej porównywać z dokumentacją muzealną i świadectwami ocalałych.
Historia a film - co jest prawdą?
Oskar Schindler był postacią historyczną, a jego działania przyczyniły się do ocalenia ponad tysiąca Żydów. Istniała również lista pracowników kierowanych do fabryki, choć rzeczywisty proces jej tworzenia i modyfikacji był bardziej złożony niż sugeruje film. Przedstawione postacie Itzhaka Sterna i Amona Götha mają historyczne pierwowzory. Dramat Spielberga wykorzystuje jednak kondensację wydarzeń, uproszczenia chronologiczne i rozwiązania typowe dla filmu fabularnego.
Szczególnie ważne jest odróżnianie faktów o prześladowaniach, deportacjach i obozach od indywidualnych scen dialogowych napisanych przez scenarzystę. "Lista Schindlera" nie jest filmem dokumentalnym ani pełną historią krakowskiego getta. To opowieść skoncentrowana na konkretnym bohaterze, a poznawanie szerszego kontekstu historycznego pozwala lepiej zrozumieć również losy ludzi, którzy nie zostali uwzględnieni w scenariuszu.
Nagrody i znaczenie filmu
"Lista Schindlera" zdobyła siedem Oscarów z dwunastu nominacji. Nagrodzono m.in. najlepszy film, reżyserię Spielberga, adaptowany scenariusz Stevena Zailliana, zdjęcia Janusza Kamińskiego, scenografię, montaż i muzykę Johna Williamsa. Film stał się jednym z najważniejszych punktów kariery Spielberga i ważnym elementem międzynarodowej pamięci o Holokauście.
Po sukcesie produkcji Spielberg przyczynił się do powstania Survivors of the Shoah Visual History Foundation, obecnie USC Shoah Foundation, która dokumentuje świadectwa ocalałych. Odbiór filmu wykracza więc poza ocenę rzemiosła filmowego: wiąże się również z pytaniem, w jaki sposób opowiadać o zbrodniach masowych oraz jakie znaczenie ma zapisywanie relacji świadków.
Zakończenie i interpretacja - pokaż spoilery
Pod koniec filmu Schindlerowi udaje się uratować grupę pracowników, którzy dzięki umieszczeniu na liście mogą uniknąć zagłady. Gdy kończy się wojna, przedsiębiorca musi uciekać ze względu na wcześniejszą przynależność do NSDAP. Scena pożegnania pokazuje, jak trudno mu pogodzić się z myślą, że nie wykorzystał każdej możliwej szansy ratunku. Ocaleni podkreślają jednak rzeczywistą wartość jego decyzji.
Finał łączy ekranową historię z pamięcią o prawdziwych osobach. W scenach końcowych pojawiają się świadkowie i członkowie obsady oddający hołd przy grobie Schindlera. Ten zabieg pokazuje granicę między filmem fabularnym a dziedzictwem wydarzeń, które były jego inspiracją. Przesłanie nie brzmi, że pojedynczy człowiek mógł zatrzymać ludobójstwo, lecz że jego decyzje mogły ocalić konkretne życia.
Pełna obsada - 134 osoby według katalogu Plex
Zestawienie zachowuje wszystkie role wymienione w katalogu Plex, także osoby występujące epizodycznie i w napisach jako nieujęte w obsadzie głównej. Angielskie nazwy ról, gdy nie mają jednoznacznego polskiego odpowiednika, pozostawiono zgodnie z katalogiem.
- Liam Neeson - Oskar Schindler.
- Ben Kingsley - Itzhak Stern.
- Ralph Fiennes - Amon Goeth.
- Caroline Goodall - Emilie Schindler.
- Jonathan Sagall - Poldek Pfefferberg.
- Embeth Davidtz - Helen Hirsch.
- Małgorzata Gebel - Viktoria Klonowska.
- Shmuel Levy - Wilek Chilowicz.
- Mark Ivanir - Marcel Goldberg.
- Béatrice Macola - Ingrid.
- Andrzej Seweryn - Julian Scherner.
- Friedrich von Thun - Rolf Czurda.
- Krzysztof Luft - Herman Toffel.
- Harry Nehring - Leo John.
- Norbert Weisser - Albert Hujar.
- Adi Nitzan - Mila Pfefferberg.
- Michael Schneider - Juda Dresner.
- Miri Fabian - Chaja Dresner.
- Anna Mucha - Danka Dresner.
- Albert Misak - Mordecai Wulkan.
- Michael Gordon - Mr. Nussbaum.
- Aldona Grochal - Mrs. Nussbaum.
- Jacek Wójcicki - Henry Rosner.
- Beata Paluch - Manci Rosner.
- Piotr Polk - Leo Rosner.
- Ezra Dagan - Rabbi Menasha Lewartow.
- Beata Deskur - Rebecca Tannenbaum.
- Rami Heuberger - Josef Bau.
- Leopold Kozłowski - Investor.
- Jerzy Nowak - Investor.
- Uri Avrahami - Chaim Nowak.
- Adam Siemion - OD/Chicken Boy.
- Magdalena Dandourian - Nuisa Horowitz.
- Paweł Deląg - Dolek Horowitz.
- Shabtai Konorti - Garage Mechanic.
- Oliwia Dabrowska - Red Genia.
- Henryk Bista - Mr. Löwenstein.
- Tadeusz Bradecki - DEF Foreman.
- Wojciech Klata - Lisiek.
- Elina Löwensohn - Diana Reiter.
- Ewa Kolasińska-Szramel - Irrational Woman.
- Bettina Kupfer - Regina Perlman.
- Grzegorz Kwas - Mietek Pemper.
- Vili Matula - Investigator.
- Stanislaw Koczanowicz - Doorman.
- Hans-Jörg Assmann - Julius Madritsch.
- Geno Lechner - Majola.
- August Schmölzer - Dieter Reeder.
- Ludger Pistor - Josef Liepold.
- Beata Rybotycka - Club Singer.
- Branko Lustig - Nightclub Maitre D' / Producer.
- Artus-Maria Matthiessen - Treblinka Commandant.
- Hans-Michael Rehberg - Rudolf Hoss.
- Eugeniusz Priwieziencew - Waiter.
- Michael Z. Hoffmann - Montelupich Colonel.
- Erwin Leder - SS Waffen Officer.
- Jochen Nickel - Wilhelm Kunde.
- Andrzej Welminski - Dr. Blancke.
- Daniel Del-Ponte - Josef Mengele.
- Marian Glinka - DEF SS Officer.
- Grzegorz Damięcki - SS Sergeant Kunder.
- Stanisław Brejdygant - DEF Guard.
- Olaf Lubaszenko - Auschwitz Guard.
- Haymon Maria Buttinger - Auschwitz Guard.
- Peter Appiano - Auschwitz Guard.
- Jacek Pulanecki - Brinnlitz Guard.
- Tomasz Dedek - Gestapo.
- Sławomir Holland - Gestapo.
- Martin Semmelrogge - SS Waffen Man.
- Tadeusz Huk - Gestapo Brinnitz.
- Alexander Held - SS Bureaucrat.
- Piotr Cyrwus - Ukrainian Guard.
- Joachim Paul Assböck - Klaus Tauber.
- Osman Ragheb - Border Guard.
- Maciej Orłoś - German Clerk.
- Marek Wrona - Toffel's Secretary.
- Zbigniew Kozłowski - Scherner's Secretary.
- Marcin Grzymowicz - Czurda's Secretary.
- Dieter Witting - Bosch.
- Magdalena Komornicka - Goeth's Girl.
- Agnieszka Krukówna - Czurda's Girl.
- Anemona Knut - Polish Girl.
- Jeremy Flynn - Brinnlitz Man.
- Agnieszka Wagner - Brinnlitz Girl.
- Jan Jurewicz - Russian Officer.
- Wiesław Komasa - Plaszow Depot SS Guard.
- Maciej Kozłowski - SS Guard Zablocie.
- Martin Bergmann - SS NCO Zablocie.
- Wilhelm Manske - SS NCO Ghetto.
- Peter Flechtner - SS NCO Ghetto.
- Sigurd Bemme - SS NCO Ghetto.
- Etl Szyc - Ghetto Woman.
- Lucyna Zabawa - Ghetto Woman.
- Ruth Farhi - Old Jewish Woman.
- Jerzy Sagan - Ghetto Old Man.
- Dariusz Szymaniak - Prisoner at Depot.
- Dirk Bender - Clerk at Depot.
- Maciej Winkler - Black Marketeer.
- Radosław Krzyżowski - Black Marketeer.
- Jacek Link-Lenczowski - Black Marketeer.
- Hanna Kossowska - Ghetto Doctor.
- Maja Ostaszewska - Frantic Woman.
- Sebastian Skalski - Stable Boy.
- Ryszard Radwański - Pankiewicz.
- Piotr Kadlcik - Man in Pharmacy.
- Lech Niebielski - NCO Plaszow.
- Thomas Morris - Grun.
- Sebastian Konrad - Engineer Man.
- Lidia Wyrobiec-Bank - Clara Sternberg.
- Ravit Ferera - Maria Mischel.
- Agnieszka Korzeniowska - Ghetto Girl.
- Dominika Bednarczyk - Ghetto Girl.
- Alicja Kubaszewska - Ghetto Girl.
- Danny Marcu - Ghetto Man.
- Hans Rosner - Ghetto Man.
- Edward Linde-Lubaszenko - Brinnlitz Priest.
- Alexander Strobele - Montelupich Prisoner.
- Georges Kern - Depot Master.
- Alexander Buczolich - Plaszow SS Guard.
- Michael Schiller - Plaszow SS Guard.
- Götz Otto - Plaszow SS Guard.
- Wolfgang Seidenberg - Plaszow SS Guard.
- Hubert Kramar - Plaszow SS Guard.
- Razia Israeli - Plaszow Jewish Girl.
- Dorit Seadia - Plaszow Jewish Girl.
- Esti Yerushalmi - Plaszow Jewish Girl.
- Marta Bizoń - Dancer (uncredited).
- Maciej Kowalewski - Boy (uncredited).
- Zuzanna Lipiec - Woman (uncredited).
- Maria Peszek - Young Worker (uncredited).
- Leopold Pfefferberg - Mourner (uncredited).
- Leopold Rosner - Mourner (uncredited).
- Emilie Schindler - Mourner (uncredited).
- Katarzyna Śmiechowicz - German Girl (uncredited).
Inne filmy Spielberga o historii i wojnie
Twórcy "Listy Schindlera" pracowali także przy Szeregowcu Ryanie (1998). Oba filmy łączy współpraca Spielberga i Kamińskiego oraz temat II wojny światowej, lecz reprezentują odmienne sposoby opowiadania. Pierwszy skupia się na Zagładzie i próbach ratowania prześladowanych, drugi na doświadczeniu żołnierzy podczas działań bojowych. W Monachium (2005) ten sam duet powrócił do dramatu historycznego, ale postawił pytania o odpowiedzialność za działania podejmowane wiele lat po zakończeniu II wojny światowej.
Powiązania i współprace
- Steven Spielberg - reżyser
- Janusz Kamiński - zdjęcia
- John Williams - muzyka
- Liam Neeson - Oskar Schindler
- Ralph Fiennes - Amon Göth
- Andrzej Seweryn - Julian Scherner
- Anna Mucha - Danka Dresner
- Szeregowiec Ryan (1998) - film Spielberga i Kamińskiego o II wojnie światowej
Źródła informacji: Amblin Entertainment - Schindler's List (1993), opis, oficjalna obsada i twórcy; Universal Pictures at Home - Schindler's List, historia i oficjalny plakat; American Film Institute Catalog - Schindler's List (1993), produkcja i historia; Academy Awards - 66th Oscars 1994, 12 nominacji i 7 nagród; Plex - Schindler's List (1993) Full Cast & Crew, 134 postacie aktorskie; USC Shoah Foundation - historia powstania fundacji i świadectwa ocalałych. Fotografia: Universal Pictures / Amblin Entertainment; licencja: Oficjalny plakat promocyjny filmu, prawa zastrzeżone przez producenta/dystrybutora; Oficjalny plakat filmu Lista Schindlera, wersja cyfrowa 1280 x 1920 px udostępniona przez Universal Pictures. Materiał promocyjny wykorzystany redakcyjnie do identyfikacji omawianego filmu. Nie jest grafiką na licencji Creative Commons.