Paryż, Teksas (1984)

"Paryż, Teksas" - dramat Wima Wendersa z 1984 roku

"Paryż, Teksas" ("Paris, Texas") to dramat drogi w reżyserii Wima Wendersa, który miał premierę w 1984 roku. Scenariusz opracowali Sam Shepard i L.M. Kit Carson. W głównych rolach wystąpili Harry Dean Stanton, Nastassja Kinski i Dean Stockwell.

Film rozpoczyna się na pustynnym terenie południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych. Stopniowo przechodzi od historii człowieka, który niemal utracił kontakt ze światem, do opowieści o rodzinie, odpowiedzialności i trudności naprawienia dawnych błędów.

Fabuła bez zdradzania zakończenia

Travis Henderson pojawia się samotnie na pustkowiu w Teksasie. Jest wyczerpany, niewiele mówi i nie potrafi wyjaśnić, co robił przez ostatnie lata. Po odnalezieniu mężczyzny lekarz kontaktuje się z jego bratem Waltem, mieszkającym w Los Angeles. Walt przyjeżdża na miejsce i próbuje skłonić Travisa do powrotu.

Podczas podróży okazuje się, że Travis zniknął cztery lata wcześniej, pozostawiając żonę Jane i małego syna Huntera. Chłopiec przez ten czas mieszkał z Waltem i jego żoną Anne. Powrót ojca stawia rodzinę w trudnej sytuacji: Travis chce odzyskać kontakt z synem, lecz jego długa nieobecność pozostawiła po sobie wiele pytań.

Kiedy między Travisem i Hunterem zaczyna tworzyć się więź, mężczyzna postanawia odnaleźć Jane. Wyruszają razem w podróż przez Teksas. Ostatecznie Travis musi zmierzyć się nie tylko z wydarzeniami, które doprowadziły do rozpadu małżeństwa, ale także z konsekwencjami własnych decyzji.

Obsada "Paryż, Teksas"

• Harry Dean Stanton - Travis Henderson, mężczyzna odnaleziony na pustkowiu.
• Nastassja Kinski - Jane Henderson, żona Travisa.
• Dean Stockwell - Walt Henderson, brat Travisa.
• Aurore Clément - Anne Henderson, żona Walta.
• Hunter Carson - Hunter Henderson, syn Travisa i Jane.
• Bernhard Wicki - doktor Ulmer.

Ważnym elementem filmu jest postawa Travisa, który początkowo niemal nie używa słów. Stanton odgrywa jego zagubienie przede wszystkim zachowaniem i reakcjami na otoczenie. W dalszej części coraz większe znaczenie zyskują rozmowy z synem oraz z Jane.

Krajobraz i zdjęcia Robby'ego Müllera

Zdjęcia wykonał Robby Müller, współpracujący z Wendersem także przy innych produkcjach. W pierwszej części filmu rozległa przestrzeń pustyni kontrastuje z milczeniem głównego bohatera. Później ważnymi miejscami stają się drogi, motele, stacje benzynowe oraz wielkomiejskie otoczenie Los Angeles i Houston.

Kolor w obrazie nie pełni wyłącznie funkcji realistycznej. Czerwienie, zielenie i neonowe światła pomagają odróżniać kolejne miejsca i stany emocjonalne postaci. Wenders wykorzystuje również szyby, okna i odbicia jako elementy dzielące bohaterów od siebie.

Muzyka Ry Coodera

Ścieżkę dźwiękową skomponował Ry Cooder. Charakterystyczne partie gitary slide towarzyszą wędrówce Travisa i wprowadzają skojarzenia z amerykańskim bluesem oraz otwartą przestrzenią. Muzyka jest oszczędna i nie zagłusza długich scen ciszy.

Takie rozwiązanie ma znaczenie dla całej konstrukcji filmu. Bohater przez wiele lat pozostawał nieobecny, a widz otrzymuje informacje o jego przeszłości stopniowo. Dźwięk i obrazy krajobrazu pozwalają utrzymać narrację także wtedy, gdy dialogów jest niewiele.

Sam Shepard i L.M. Kit Carson

Scenariusz powstał przy udziale pisarza i dramaturga Sama Sheparda oraz L.M. Kita Carsona. Film zawiera charakterystyczne dla twórczości Sheparda motywy amerykańskiej rodziny, męskiej samotności i niespełnionych obietnic.

Tytułowe Paris znajduje się w stanie Teksas. Nie jest to francuska stolica, lecz nazwa amerykańskiego miasta, powracająca w osobistych wspomnieniach Travisa. Wenders wykorzystuje ją do zbudowania kontrastu między marzeniem o spokojnej przyszłości a rzeczywistymi losami bohaterów.

Złota Palma i inne nagrody

"Paryż, Teksas" zdobył Złotą Palmę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes w 1984 roku. Otrzymał również nagrodę krytyków FIPRESCI oraz nagrodę jury ekumenicznego. W 1985 roku Wenders zdobył nagrodę BAFTA za najlepszą reżyserię.

Film należy do najważniejszych dzieł reżysera. Wiele lat później, w Perfect Days, Wenders ponownie skupił się na człowieku żyjącym poza zwykłymi oczekiwaniami społecznymi. Tym razem zamiast podróży przez Stany Zjednoczone pokazał codzienną rutynę mieszkańca Tokio.

Informacje produkcyjne

• Tytuł polski: "Paryż, Teksas".
• Tytuł oryginalny: "Paris, Texas".
• Rok premiery: 1984.
• Reżyseria: Wim Wenders.
• Scenariusz: Sam Shepard, adaptacja L.M. Kita Carsona.
• Zdjęcia: Robby Müller.
• Muzyka: Ry Cooder.
• Główna obsada: Harry Dean Stanton, Nastassja Kinski, Dean Stockwell.
• Produkcja: RFN i Francja, przy udziale partnerów brytyjskich.
• Czas trwania: około 145-147 minut, zależnie od wersji.
• Nagroda główna: Złota Palma, Cannes 1984.