Monachium (2005)

Monachium 1972 i początek operacji

Punktem wyjścia filmu są wydarzenia z igrzysk olimpijskich w Monachium w 1972 roku. Terroryści z organizacji Czarny Wrzesień zaatakowali izraelską ekipę sportową. W trakcie zamachu i zakończonej tragicznie próby odbicia zakładników zginęło jedenastu izraelskich sportowców oraz członków zespołu olimpijskiego. Film pokazuje następstwa tych wydarzeń, nie rekonstruując każdego szczegółu dochodzenia historycznego.

Avner, młody izraelski oficer, otrzymuje od przełożonych zadanie zorganizowania tajnej grupy mającej odnaleźć i zabić osoby uznane za odpowiedzialne za przygotowanie zamachu. Porzuca dotychczasowe życie, odsuwa się od ciężarnej żony i rozpoczyna podróż między europejskimi miastami. W skład jego zespołu wchodzą Steve, Carl, Robert i Hans - ludzie o odmiennych temperamentach oraz specjalizacjach.

Cena zemsty i wątpliwości bohaterów

Z każdą kolejną misją Avner coraz trudniej potrafi oddzielić obowiązek od osobistych przekonań. Operacja, która miała przynieść poczucie bezpieczeństwa i sprawiedliwości, powoduje kolejne zagrożenia, zwłaszcza gdy bohaterowie zaczynają obawiać się, że sami stali się celem. Film interesuje się zatem nie tylko mechaniką tajnych działań, lecz także ich wpływem na sumienie uczestników.

Eric Bana gra Avnera powściągliwie, stopniowo pokazując jego psychiczne wyczerpanie. Daniel Craig wciela się w Steve'a, najbardziej bezkompromisowego członka grupy; Ciarán Hinds gra Carla, Mathieu Kassovitz - Roberta, a Hanns Zischler - Hansa. Geoffrey Rush występuje jako Ephraim, funkcjonariusz wyznaczający zadania zespołowi.

Wątek polityczny nie sprowadza się do prostego usprawiedliwienia przemocy. Twórcy pokazują różne motywacje i konsekwencje decyzji, pozostawiając widzowi możliwość krytycznej oceny ich skutków. Właśnie to napięcie między pragnieniem bezpieczeństwa a cyklem odwetu stanowi jeden z głównych tematów filmu.

Obsada i role

• Eric Bana - Avner.
• Daniel Craig - Steve.
• Ciarán Hinds - Carl.
• Mathieu Kassovitz - Robert.
• Hanns Zischler - Hans.
• Ayelet Zurer - Daphna.
• Geoffrey Rush - Ephraim.
• Gila Almagor - Avner's Mother.
• Michael Lonsdale - Papa.
• Mathieu Amalric - Louis.
• Moritz Bleibtreu - Andreas.
• Valeria Bruni Tedeschi - Sylvie.
• Meret Becker - Yvonne.
• Marie-Josée Croze - Jeanette the Dutch Assassin.
• Yvan Attal - Tony.
• Ami Weinberg - General Zamir.
• Lynn Cohen - Golda Meir.
• Amos Lavi - General Yariv.
• Moshe Ivgy - Mike Harari.
• Raffi Tavor - Minister.
• Sharon Alexander - General Nadev.
• Samuel Calderon - General Hofi.
• Makram J. Khoury - Wael Zwaiter.
• Oded Teomi - Mossad Accountant.
• Igal Naor - Mahmoud Hamshari.
• Mostefa Djadjam - Hussein Abad Al-Chir.
• Abdelhafid Metalsi - Palestinian in 30s.
• Lisa Werlinder - Newlywed Bride.
• Hiam Abbass - Marie Claude Hamshari.
• Sasha Spielberg - Young Israeli Woman Watching TV.
• Mouna Soualem - Amina Hamshari.
• Djemel Barek - Zaid Muchassi.
• Dirar Suleiman - Abu Youssef.
• Ziad Adwan - Kemal Adwan.
• Bijan Daneshmand - Kamal Nasser.
• Rim Turki - Adwan's Wife.
• Yonatan Rozen - Ehud Barak.
• Jonathan Uziel - Commando.
• Guy Zo-Aretz - Commando.
• Yossi Sagi-Bizawi - Commando.
• Liron Levo - Commando.
• Ohad Knoller - Commando.
• Charley Gilleran - Commando / Arab Guard.
• Lyes Salem - Arab Guard.
• Carim Messalti - Arab Guard.
• Hichem Yacoubi - Arab Guard.
• Omar Mostafa - Arab Guard.
• Mahmoud Zemmouri - Older Lebanese Man.
• Souad Amidou - Yussef's Wife.
• Amrou Al-Kadhi - Yussef's Son.
• Omar Metwally - Ali.
• Nasser Memarzia - Older Palestinian.
• Karim Quayouh - Young Palestinian.
• Mihalis Giannatos - Hotel Aristides Porter.
• Faruk Pruti - KGB Liaison.
• Rad Lazar - KGB Liaison.
• Laurence Février - Papa's Wife.
• Habir Yahya - Girl with Papa.
• Mehdi Nebbou - Ali Hassan Salameh.
• Hicham Nazzal - Salameh Guard.
• Lemir Guerfa - Salameh Guard.
• Hisham Suliman - Salameh Guard.
• Brian Goodman - Belligerent American.
• Richard Brake - Belligerent American.
• Robert John Burke - Belligerent American.
• Yehuda Levi - Tel Aviv Airport Soldier.
• Danny Zahavi - Tel Aviv Airport Soldier.
• Itay Barnea - Israeli Deputy Consul NY.
• Elyse Klaits - Israeli Consulate Secretary.
• Nabil Yajjou - Young Tarifa Guard.
• Karim Saleh - Issa - Luttif Afif / Mohammed Massalha.
• Merik Tadros - Tony 'The Cowboy' - Yusuf Nazzal.
• Mousa Kraish - Badran - Mohammed Safady.
• Karim Saidi - Denawi - Adnan Al-Gashey.
• Moa Khouas - Samir - Jamal Al-Gashey.
• David A. Hamade - Paulo - Afif Ahmed Hamid.
• Ben Youcef - Salah - Khalid Jawad.
• Sami Samir - Abu Halla - Ahmed Chic Thaa.
• Guri Weinberg - Moshe Weinberg.
• Sam Feuer - Yossef Romano.
• Sabi Dorr - Yossef Gutfreund.
• Wojciech Machnicki - Tuvia Sokolovsky.
• David Feldman - Kehat Shorr.
• Ori Pfeffer - Andre Spitzer.
• Shmuel Edelman - Yacov Springer.
• Joseph Sokolsky - Amitzur Shapira.
• Lior Perel - David Berger.
• Ossie Beck - Eliezer Halfin.
• Guy Amir - Mark Slavin.
• Haguy Wigdor - Ze'ev Friedman.
• Jonathan Avigdori - Gad Tsabari.
• Kevin Collins - American Athlete.
• Daniel Bess - American Athlete.
• Baya Belal - Palestinian Woman Watching TV.
• Ula Tabari - Palestinian Woman Watching TV.
• Saïda Bekkouche - Aida Refugee Camp Woman.
• Fettouma Ousliha-Bouamari - Aida Refugee Camp Woman.
• Alexander Beyer - German Reporter in Munich Underground.
• Amos Shoov - Male Israeli News Anchor.
• Rana Werbin - Female Israeli News Anchor.
• Jane Garioni - Italian Girl in Car.
• Félicité Du Jeu - Young Swiss Bank Official.
• Gil Soriano - Younger Man in Haifa Bar.
• Mordechai Ben-Shachar - Older Man in Haifa Bar.
• Amani Zain - Palestinian Teacher.
• Leda Mansour - Palestinian Teacher.
• Renana Raz - Israeli Woman Watching TV.
• Hagit Dasberg - Israeli Woman Watching TV.
• Patrick Kennedy - English Reporter in Munich Underground.
• Stéphane Freiss - French Reporter in Munich Underground.
• Arturo Arribas - Spanish Reporter in Munich Underground.
• Yaron Motola - Israeli Reporter in Munich Underground.
• Jalil Naciri - Arab Reporter in Munich Underground.
• Martin Ontrop - Camera Crew at Munich.
• Joram Voelklein - Camera Crew at Munich.
• Michael Schenk - Photographer at Munich.
• Andreas Lust - News Crew at Fürstenfeldbruck.
• Tom Wlaschiha - News Crew at Fürstenfeldbruck.
• Jim McKay - Self (archive Footage).
• Assi Cohen - Steven Spielberg.

Występy dodatkowe niewymienione w napisach

Poniższe role widnieją w poszerzonym katalogu obsady. Ich status odróżniono od podstawowych kredytów aktorskich.

• Lili Bordán - Bartender (udział niewymieniony w napisach).
• María Casal - (udział niewymieniony w napisach).
• Sonia Hell - Passer-by in Paris (udział niewymieniony w napisach).
• Amelia Jacob - Young Girl (udział niewymieniony w napisach).
• Sarah Mennell - Caroline Smith (udział niewymieniony w napisach).
• Dianne Zaremba - Girlfriend (udział niewymieniony w napisach).

Spielberg, scenariusz i granice rekonstrukcji

Film wyreżyserował Steven Spielberg. Scenariusz napisali Tony Kushner i Eric Roth na podstawie książki "Vengeance" George'a Jonasa. Producentami byli m.in. Kathleen Kennedy, Barry Mendel, Spielberg i Colin Wilson. Zdjęcia wykonał Janusz Kamiński, montaż przygotował Michael Kahn, a muzykę skomponował John Williams.

"Monachium" korzysta z wydarzeń historycznych, ale jest filmem fabularnym. Postacie i szczegóły tajnych operacji zostały w scenariuszu zrekonstruowane oraz dramatycznie przetworzone na potrzeby narracji. Nie należy traktować dialogów i przebiegu wszystkich akcji jako udokumentowanego zapisu działań służb. Spielberg skupia się na moralnym ciężarze decyzji i emocjach członków zespołu, pozostawiając część historycznych sporów otwartą.

Premiera, czas trwania i nominacje

"Monachium" weszło do kin amerykańskich w grudniu 2005 roku. Film trwa około 164 minut. Na 78. gali Oscarów w 2006 roku otrzymał pięć nominacji: za najlepszy film, reżyserię, scenariusz adaptowany, montaż oraz muzykę oryginalną. Nie zdobył Oscara. Był jednym z najczęściej dyskutowanych politycznych thrillerów Spielberga z tego okresu.