Pole minowe (2015)

Wojna się skończyła, lecz na duńskim wybrzeżu nadal giną ludzie

Maj 1945 roku. Niemcy podpisały kapitulację, ale zachodnie plaże Danii pozostały usiane minami pozostawionymi przez wojska okupacyjne. Duńskie władze kierują do ich rozbrajania niemieckich jeńców. Wielu z nich to nastoletni chłopcy, którzy znaleźli się w armii pod koniec wojny i nie mają przygotowania saperskiego. Każde kolejne zadanie może być ich ostatnim.

Grupą młodych Niemców dowodzi surowy duński sierżant Carl Rasmussen. Dla niego jeńcy reprezentują niedawnego okupanta, a rozminowywanie plaż jest konieczną pracą i formą rozliczenia. Praca pod jego nadzorem nie daje jednak jeńcom poczucia bezpieczeństwa. Chłopcy są głodni, wyczerpani i stale wystawieni na niebezpieczeństwo. Kamera śledzi ich ruchy podczas ostrożnego odkopywania ładunków, a sceny te budują napięcie bez potrzeby efektownych bitew.

Spośród niemieckich chłopców wyróżnia się Sebastian Schumann, który próbuje utrzymać grupę w całości. Rasmussen stopniowo dostrzega w podwładnych nie tyle przedstawicieli pokonanego państwa, ile ludzi pozostawionych samym sobie. Film nie zdradza od razu, czy ta zmiana spojrzenia przełoży się na decyzje sierżanta. Najważniejsze pozostają codzienne próby przetrwania i napięcie między obowiązkiem, nienawiścią oraz współczuciem.

"Pole minowe" ("Under sandet", międzynarodowo "Land of Mine") to duńsko-niemiecki dramat wojenny Martina Zandvlieta. Zamiast pokazywać front, opisuje jego konsekwencje. Opowiada o powojennej przemocy, która nie ustaje wraz z podpisaniem pokoju, i o granicach zbiorowej odpowiedzialności.

Obsada i role

• Roland Møller - sierżant Carl Rasmussen.
• Louis Hofmann - Sebastian Schumann.
• Joel Basman - Helmut Morbach.
• Mikkel Boe Følsgaard - porucznik Ebbe Jensen.
• Laura Bro - Karin.
• Zoe Zandvliet - Elisabeth, córka Karin.
• Mads Riisom - żołnierz Peter.
• Oskar Bökelmann - Ludwig Haffke.
• Emil Belton - Ernst Lessner.
• Oskar Belton - Werner Lessner.
• Leon Seidel - Wilhelm Hahn.
• Karl Alexander Seidel - Manfred.
• Max Beck - August Kluger.
• August Carter - Rodolf Selke.
• Tim Bülow - Hermann Marklein.
• Alexander Rasch - Friedrich Schnurr.
• Julius Kochinke - Johann Wolff.
• Aaron Koszuta - Gustav Becker.
• Levin Henning - Albert Bewer.
• Michael Asmussen - duński sierżant.
• Magnus Bruun - duński żołnierz.
• Mette Lysdahl - pielęgniarka Czerwonego Krzyża Lone Nielsen.
• Johnny Melville - oficer Givens.
• Anthony Straeger - oficer Garth.

Roland Møller jako Rasmussen utrzymuje napięcie między surowością przełożonego a świadomością, że dowodzi grupą bardzo młodych ludzi. Louis Hofmann, Joel Basman i pozostali aktorzy grają jeńców bez przesadnej heroizacji. Każdy chłopak jest częścią wspólnej tragedii, ale różni ich reakcja na strach, zmęczenie i zależność od duńskich żołnierzy.

Kim jest sierżant Rasmussen?

Rasmussen nie jest prostym uosobieniem wojennego okrucieństwa. Z początku traktuje jeńców jako wrogów, którzy mają naprawić szkody wyrządzone przez własne państwo. Z biegiem czasu jego stanowisko konfrontuje się z fizycznym i psychicznym wyniszczeniem chłopców. To napięcie stanowi oś filmu.

Rola sierżanta przyniosła Rolandowi Møllerowi szczególne uznanie. Aktor wcześniej wystąpił w więziennym dramacie "R" i thrillerze "Porwanie", a później w sensacyjnym filmie "Atomic Blonde" (2017) zagrał Aleksandra Bremovycha. W "Polu minowym" ma znacznie więcej miejsca na subtelne przejścia między gniewem, poczuciem obowiązku i niepewnością.

Prawdziwe wydarzenia a fabuła

Punktem wyjścia są powojenne operacje rozminowywania zachodniego wybrzeża Danii. Niemieckie miny miały utrudnić ewentualną aliancką inwazję. Po zakończeniu okupacji pozostawiły tereny niebezpieczne dla mieszkańców i wymagały ogromnej pracy przy oczyszczaniu plaż.

Film koncentruje się na małym oddziale jeńców i indywidualnych relacjach, a nie na rekonstrukcji całej operacji wojskowej. Bohaterowie tworzą fabularną opowieść inspirowaną historią. Nie należy więc traktować ich dialogów, każdej sceny ani przebiegu poszczególnych wypadków jako zapisu udokumentowanych wydarzeń.

Najbardziej dotkliwy jest kontrast między zakończeniem wojny a brakiem wolności dla ludzi wykonujących tę pracę. Nastoletni żołnierze Wehrmachtu są zarazem częścią armii okupacyjnej i osobami, którym odmówiono możliwości bezpiecznego powrotu do domu. Zandvliet nie unieważnia zbrodni nazizmu, lecz pyta o moralną odpowiedzialność zwycięzców za traktowanie pokonanych.

Reżyser, scenariusz i realizacja

Reżyserem i autorem scenariusza jest Martin Zandvliet, wcześniej związany z filmami "Applause" i "A Funny Man". Jego opowieść ma zwartą konstrukcję: wąski pas piasku, niewielka grupa ludzi, powtarzalna praca i rosnące napięcie. Nie potrzebuje wielu miejsc ani równoległych wątków, by pokazać narastającą presję.

Za zdjęcia odpowiadała Camilla Hjelm Knudsen, za scenografię Gitte Malling, a za montaż Per Sandholt i Molly Malene Stensgaard. Muzykę napisał Sune Martin. Obrazy szerokich, pustych plaż kontrastują z bliskimi ujęciami dłoni i twarzy chłopców podczas usuwania ładunków. Sceny saperskie nie opierają się wyłącznie na oczekiwaniu na wybuch: ich napięcie wynika ze świadomości, że najmniejszy błąd może mieć konsekwencje.

Producentami filmu byli Mikael Christian Rieks i Malte Grunert. Produkcja powstała w Danii i Niemczech, a dialogi prowadzone są w językach duńskim i niemieckim. Międzynarodową dystrybucję filmu pod tytułem "Land of Mine" prowadziło między innymi Sony Pictures Classics.

Premiera, czas trwania i nagrody

Światowa premiera odbyła się 10 września 2015 roku podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Toronto. Duńska premiera kinowa nastąpiła 3 grudnia 2015 roku. Czas trwania wynosi około 100 minut, choć katalogi podają niewielkie różnice zależnie od wersji i sposobu pomiaru.

Film został duńskim kandydatem do Oscara i uzyskał nominację do nagrody dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego podczas 89. ceremonii Akademii Filmowej w 2017 roku. Nie zdobył statuetki, ale nominacja przyczyniła się do jego międzynarodowego rozgłosu. Doceniono go także na festiwalach filmowych, w tym nagrodą publiczności w Rotterdamie.

Co wyróżnia "Pole minowe" na tle innych dramatów wojennych?

Wielu twórców filmów wojennych skupia się na rozstrzygnięciach bitew, dowódcach lub polityce. Zandvliet przedstawia etap, w którym wojna formalnie już się skończyła, lecz jej materialne skutki i wzajemna nienawiść nadal kształtują codzienność. Właśnie dlatego plaża, zwykle kojarzona ze spokojem, zmienia się w miejsce pracy pod presją śmierci.

Film nie rozgrzesza wojennych zbrodni ani nie zamienia wszystkich postaci w jednoznaczne symbole. Pokazuje raczej, jak łatwo odpowiedzialność za działania państwa przerzucić na bezbronnych ludzi i jak trudno przełamać ten sposób myślenia. To mocny dramat o powojennym dziedzictwie, a jednocześnie precyzyjnie skonstruowany thriller psychologiczny.