Uwaga: tekst szczegółowo opisuje zakończenie filmu „Lighthouse” (2019) i losy obu latarników. Zanim przeczytasz spoilery, możesz odwiedzić główną kartę filmu z obsadą i opisem fabuły.
Jak kończy się „Lighthouse”?
W ostatniej części filmu konflikt między dwoma mężczyznami na odizolowanej wyspie przeradza się w brutalną przemoc. Młodszy latarnik odkrywa notatki przełożonego Thomasa Wake’a, który przedstawia go jako niesolidnego pracownika i może pozbawić wypłaty. Mężczyzna atakuje Wake’a, próbuje go zakopać żywcem, a później w kolejnej walce zabija go siekierą.
Wreszcie zdobywa klucze do pomieszczenia ze światłem, do którego przez cały czas nie miał dostępu. Wspina się na szczyt latarni, zbliża do lampy, krzyczy i spada ze schodów. Ostatni obraz pokazuje go nagiego na skałach, podczas gdy mewy rozszarpują jego ciało. Nie widzimy dokładnie, co zobaczył w świetle.
Kim naprawdę był Ephraim Winslow?
Młodszy bohater, odgrywany przez Roberta Pattinsona, w rzeczywistości nazywa się Thomas Howard. Przyjął nazwisko Ephraima Winslowa po śmierci człowieka, z którym wcześniej pracował przy wyrębie i spławie drewna. Tamten mężczyzna zginął w wodzie. Howard przyznaje, że nie podjął odpowiedniej próby ratunku, mimo że mógł zareagować.
Nowa tożsamość była próbą ucieczki od poczucia winy oraz rozpoczęcia życia od początku. Wyspa, która miała zapewnić spokój i zarobek, staje się jednak miejscem, gdzie wspomnienia powracają pod postacią halucynacji, lęków i obsesji. Dodatkowo przełożony nosi również imię Thomas, co wzmacnia grę pomiędzy ich tożsamościami.
Nie oznacza to jednak, że obaj latarnicy są dosłownie jedną osobą. Film pozwala na symboliczne odczytanie ich jako odbić lub przeciwieństw, lecz nie potwierdza rozwiązania, w którym jeden istnieje tylko w wyobraźni drugiego.
Dlaczego Wake ukrywał światło?
Starszy Thomas Wake traktuje lampę jako własną przestrzeń i nie dopuszcza tam młodszego pracownika. W zwyczajnym wymiarze jest to przejaw hierarchii, kontroli i nadużywania władzy. Dla Howarda światło stopniowo przestaje być jednak tylko narzędziem pracy. Staje się obietnicą wiedzy i spełnienia, której dostępności rozpaczliwie pragnie.
Zakaz sprawia, że zdobycie światła staje się ważniejsze niż opuszczenie wyspy czy otrzymanie wypłaty. W finale bohater osiąga to, co wydawało się zakazane, lecz w tej samej chwili doznaje przerażającego wstrząsu. Film nie pokazuje, co konkretnie zobaczył, nie ma zatem podstaw, by z pewnością nazywać przedmiot objawienia lub przypisywać mu jedną nadprzyrodzoną naturę.
Co oznacza mit Prometeusza?
Najbardziej wyraziste odczytanie końca prowadzi do mitu Prometeusza, który wykradł bogom ogień i został ukarany cierpieniem. Ptak rozszarpywał jego ciało, gdy był przykuty do skały. Howard również zdobywa zakazane światło, a ostatnie ujęcie ukazuje go na skałach jako ofiarę ptaków.
To nie jest dosłowna rekonstrukcja mitu. W historii Prometeusza pojawia się orzeł, w filmie mewy. Podobieństwo dotyczy jednak najważniejszego obrazu: nieposłusznego człowieka, który sięga po niedostępny ogień lub wiedzę i ponosi straszną karę.
Thomas Wake kojarzy się z kolei z Proteuszem, morskim bóstwem o zmiennych postaciach i tajemniczej wiedzy. Robert Eggers mówił o obu postaciach mitologicznych jako inspiracjach. Nie oznacza to, że widz ma traktować Wake’a jako dosłownego boga w każdej scenie.
Co znaczy zabicie mewy?
Wake przestrzega przed krzywdzeniem ptaków, twierdząc, że noszą dusze zmarłych marynarzy i ich zabijanie przynosi nieszczęście. Howard, coraz bardziej sfrustrowany, brutalnie zabija prześladującą go mewę. Niedługo potem pogoda się załamuje, a możliwość opuszczenia wyspy znika.
Można odczytać sztorm jako nadprzyrodzoną karę, ale można też dostrzec zbieg okoliczności, któremu bohaterowie przypisują znaczenie pod wpływem izolacji i lęku. Zakończenie domyka tę opowieść: ptaki atakujące ciało Howarda przypominają zarówno dawny przesąd Wake’a, jak i mitologiczną karę Prometeusza.
Czy zjawiska nadprzyrodzone były prawdziwe?
Film przedstawia syrenę, morskie potwory, niepokojące przemiany i zaburzone poczucie czasu. Jednak obaj mężczyźni są wyczerpani, piją ogromne ilości alkoholu, a młodszy zmaga się z poczuciem winy. Dlatego nie można bez zastrzeżeń traktować każdej wizji jako obiektywnego zdarzenia.
Interpretacja psychologiczna wskazuje na rozpad świadomości wywołany samotnością, przemocą i utratą zaufania. Mitologiczna pozwala widzieć w wyspie miejsce działania pradawnych sił. Obie mogą się uzupełniać: film nie zmusza do jednoznacznego wyboru między halucynacją a ingerencją nadprzyrodzonego świata.
Czy Thomas Howard zginął?
Ostatnie ujęcie ukazuje go nieruchomego, ciężko okaleczonego, z wnętrznościami rozszarpywanymi przez mewy. Najprościej przyjąć, że zginął lub umiera po upadku z latarni. Nie ma jednak epilogu potwierdzającego okoliczności odnalezienia ciała ani wyjaśniającego, w jakim stopniu końcowy obraz jest realistyczny, a w jakim symboliczny.
Najważniejsze jest jego podobieństwo do kary za wykradzenie ognia. Eggers nie wyjaśnił jednoznacznie, co młodszy latarnik zobaczył po wejściu do lampy. Celowo pozostawił widza poza doświadczeniem bohatera.
Jaki jest sens zakończenia?
Howard chce zdobyć rzecz, której mu zabraniano, i udowodnić, że nie jest podległym, nieważnym pracownikiem. Jednak obsesja niszczy jego relację z Wake’em i prowadzi do przemocy. Gdy wreszcie osiąga cel, światło nie przynosi wyzwolenia. Zostaje związane z cierpieniem i karą.
W tym sensie „Lighthouse” jest zarazem horrorem o utracie rozumu, opowieścią o władzy i symbolicznym mitem o ludzkim pragnieniu przekraczania granic. W głównej karcie filmu znajdziesz informacje o Robercie Pattinsonie, Willemie Dafoe, zdjęciach i nagrodach. Podobną niejednoznaczność rzeczywistości wykorzystuje „Wyspa tajemnic”.