Chopper (2000)

Gangster, który chce opowiedzieć swoją historię

Mark Brandon Read, znany jako "Chopper", odsiaduje karę w australijskim więzieniu. Jego reputacja rośnie dzięki brutalności, prowokacyjnemu zachowaniu i przekonaniu, że może sam ustalać zasady obowiązujące w przestępczym świecie. Konflikty z innymi osadzonymi szybko przybierają niebezpieczny obrót, a Read ma coraz większe trudności z odróżnianiem prawdziwego zagrożenia od własnych podejrzeń.

Po opuszczeniu więzienia nie rezygnuje z dawnych nawyków. Spotyka ludzi związanych z przestępczością, próbuje rozliczać stare urazy i chętnie przedstawia siebie jako człowieka kierującego się szczególnym kodeksem moralnym. Jednocześnie wiele jego działań pozostaje okrutnych, nieobliczalnych i sprzecznych z deklarowanymi zasadami. Film nie przedstawia prostej drogi do poprawy ani opowieści o bohaterze, któremu należałoby kibicować.

Eric Bana jako Mark "Chopper" Read

Eric Bana przed "Chopperem" był w Australii znany również jako komik i wykonawca parodii. W filmie Andrew Dominika wykorzystał tę umiejętność w nieoczekiwany sposób: jego bohater potrafi w jednej scenie rozśmieszyć otoczenie, a chwilę później wzbudzić strach. Charakterystyczny sposób mówienia, zmienność nastroju i fizyczna przemiana aktora są istotne dla portretu Reada.

Występ nie sprowadza się do imitowania rzeczywistego przestępcy. Bana pokazuje człowieka, który traktuje własną reputację niemal jak przedstawienie. Widz obserwuje nie tylko to, co Read robi, lecz także to, w jaki sposób później opowiada o swoich czynach. Ta różnica pozwala zrozumieć, dlaczego film bywa interpretowany jako krytyka kultury fascynacji przemocą i medialnego wizerunku gangsterów.

Za rolę Bana otrzymał nagrodę Australijskiego Instytutu Filmowego dla najlepszego aktora. "Chopper" stał się ważnym etapem jego kariery, poprzedzającym późniejsze występy w Hulku, Troi i Monachium.

Obsada i role

• Eric Bana - Mark Brandon 'Chopper' Read.
• Vince Colosimo - Neville Bartos.
• Simon Lyndon - Jimmy Loughnan.
• David Field - Keithy George.
• Dan Wyllie - Bluey.
• Bill Young - detektyw Downie.
• Kate Beahan - Tanya.
• Gary Waddell - Kevin Darcy.
• Renée Brack - reporterka telewizyjna.
• Richard Sutherland - strażnik więzienny.
• Fred Barker - naczelnik Beasley.
• Carl Price - sędzia w Brunswick Court.
• Kenny Graham - Keith Read.
• Brian Mannix - Ian James.
• Robert Rabiah - Nick.
• Peter Hardy - detektyw Cooney.
• Skye Wansey - Mandy.
• Fletcher Humphrys - Bucky.
• Alan Close - lekarz.
• Andrew Dunn - strażnik więzienny nr 3.
• Caleb Cluff - detektyw Creswell.
• Serge Liistro - Sammy Turek.

Zestawienie obejmuje 22 imienne pozycje obsady odnotowane w katalogu Plex. Opisy funkcji drugoplanowych zachowano również tam, gdzie film nie rozwija szerzej historii danej postaci.

Reżyseria, scenariusz i zdjęcia

"Chopper" jest pełnometrażowym debiutem reżyserskim Andrew Dominika, który sam napisał scenariusz. Wykorzystał autobiograficzne książki Reada, w tym "From the Inside", ale nie nakręcił dokumentu ani neutralnej rekonstrukcji jego życia. Reżyser świadomie pracuje z niepewnością co do prawdziwości relacji bohatera. Nie wszystkie opowiedziane zdarzenia da się przyjąć jako ustalone fakty historyczne.

Producentką była Michele Bennett, a producentami wykonawczymi Al Clark i Martin Fabinyi. Zdjęcia zrealizowali Geoffrey Hall i Kevin Hayward, montaż przygotował Ken Sallows, a muzykę skomponował Mick Harvey. Produkcja powstała w australijskim środowisku filmowym przy udziale Pariah, Mushroom Pictures i Australian Film Finance Corporation.

Charakterystyczna kolorystyka, gwałtowne przejścia między scenami i ujęcia podkreślające stan psychiczny głównej postaci odróżniają film od klasycznych biografii kryminalnych. Dominik nie prowadzi opowieści w sposób, który automatycznie usprawiedliwiałby zachowanie protagonisty. Nawet w chwilach komicznych nie znika świadomość zagrożenia, jakie Read stwarza innym.

Historia prawdziwa a portret filmowy

Mark "Chopper" Read był rzeczywistą postacią australijskiego półświatka, a jego działalność i późniejsza popularność medialna stanowią podstawę scenariusza. Film pokazuje jednak wydarzenia z jego punktu widzenia, miejscami podważając tę perspektywę. Właśnie dlatego nie należy traktować przedstawionych dialogów, motywacji czy sekwencji zdarzeń jako pełnego zapisu sądowego.

W przeciwieństwie do filmów, w których przestępcza kariera jest opowiadana jako historia sukcesu, tutaj największą uwagę przykuwa to, jak łatwo bohater tworzy wokół siebie legendę. Fakt, że występuje w filmie jako postać centralna, nie czyni jego czynów godnymi naśladowania.

Premiera, długość i nagrody

Australijska premiera kinowa odbyła się 3 sierpnia 2000 roku. Wersja kinowa trwa około 94 minut, co potwierdzają Screen Australia, ACMI i klasyfikacja australijska. W innych wydaniach domowych można spotkać odmienne czasy podane w katalogach. Film zdobył australijskie wyróżnienia, między innymi za reżyserię Andrew Dominika oraz pierwszoplanowy występ Erica Bany. W kolejnych latach utrwalił swoją pozycję w historii australijskiego kina kryminalnego.