Fenomen (zespół hip-hopowy)

Początki na warszawskich Jelonkach

Fenomen wywodzi się z warszawskich Jelonek. W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych grupę tworzyli Wojciech "Ekonom" Ekonomiuk, Piotr "Żółf" Przeździecki, Ziaja i Mazsa. Opracowania różnią się w podawaniu dokładnego roku powstania, wskazując 1996 albo 1997, ale pierwsze szerzej znane nagrania powstały pod koniec dekady. Muzycy interesowali się klasycznym hip-hopem i tekstami odnoszącymi się do życia osiedli oraz osobistych doświadczeń.

Pierwsze kompilacje i filmy dokumentalne

W styczniu 1999 roku utwór Fenomenu został dołączony do "Hip-Hop Magazynu". Zespół występował też na płytach innych wykonawców, między innymi w projektach związanych z Płomieniem 81 i Grammatikiem. W tym samym okresie nagrywał utwory wykorzystane w filmach dokumentalnych "Blokersi" i "To my, rugbiści" Sylwestra Latkowskiego. Dzięki nim grupa dotarła do publiczności zainteresowanej kulturą młodzieżową i historią polskiej sceny hip-hopowej.

Efekt z 2001 roku

Debiutancki album Fenomenu "Efekt" ukazał się w 2001 roku nakładem Blend Records. Znalazły się na nim piosenki "Szansa", "Sensacja", "Marzenia", "Teksty" i "Yelonky". Nagrania opierały się na klasycznych samplach, oszczędnej produkcji oraz charakterystycznych głosach raperów. W części utworów muzycy próbowali pokazać pozytywną perspektywę na codzienne trudności, nie unikając opowiadania o konfliktach i problemach.

Studio i współpraca z Noonem

Przy nagrywaniu "Efektu" grupa korzystała z różnych producentów oraz domowych i profesjonalnych studiów. Ekonom wspominał po latach, że utwór "Szansa" nagrywano u Noona, producenta związanego z Grammatikiem. Muzycy przenosili materiały na dyskach i wykorzystywali ograniczone możliwości techniczne epoki, gdy niezależna produkcja rapowa nie była jeszcze tak dostępna jak obecnie.

Sam na sam i Hip-Hop Tour

W 2003 roku Fenomen wydał drugi album "Sam na sam". Muzycy rozwijali na nim repertuar, a w 2004 roku wzięli udział w trasie Hip-Hop Tour razem z innymi ważnymi wykonawcami polskiego rapu. Koncerty przyciągały publiczność różnych grup, pozwalając Fenomenowi zaprezentować własną muzykę poza Warszawą.

Outsider i zakończenie działalności

Ostatni album studyjny formacji "Outsider" ukazał się w 2007 roku. Po nim aktywność zespołu stopniowo wygasała, a jego klasyczny okres zakończył się około 2010 roku. Fenomen pozostawił trzy pełnowymiarowe albumy, które są dokumentem warszawskiego hip-hopu końca lat dziewięćdziesiątych i pierwszej dekady XXI wieku. Jego historię warto odróżniać od późniejszych, osobnych działań poszczególnych muzyków.