I'm Not There. Gdzie indziej jestem (2007)

Sześć postaci, jedna wieloznaczna legenda

"I'm Not There. Gdzie indziej jestem" nie przedstawia życia Boba Dylana w porządku chronologicznym. Todd Haynes rozbija znanego muzyka na sześć fikcyjnych postaci, z których każda reprezentuje inny rys jego osobowości, wyobraźni lub działalności artystycznej. Bohaterowie noszą odmienne nazwiska, żyją w różnych konwencjach filmowych i czasami w światach, których nie da się ze sobą bezpośrednio połączyć.

Woody to młody chłopiec podróżujący z gitarą i przywołujący tradycję amerykańskich pieśni ludowych. Jack Rollins staje się symbolem wczesnego politycznego zaangażowania i folkowej kariery, zanim zmienia własną tożsamość. Jude Quinn reprezentuje okres medialnych konfliktów i muzycznej rewolucji, kiedy artysta odrzuca oczekiwania publiczności. Robbie Clark jest aktorem grającym muzycznego idola, ale jego życie prywatne zaczyna odbiegać od ekranowego wizerunku. Billy funkcjonuje w niemal westernowym świecie mitu, a Arthur udziela zagadkowych odpowiedzi podczas wywiadu.

Taki sposób opowiadania pozwala reżyserowi odtworzyć nie tyle fakty z biografii, ile to, jak przez lata powstawał wizerunek Dylana. Film stale zmienia styl obrazu, tempo i sposób prowadzenia dialogów, tworząc portret osoby, której nie da się zamknąć w jednej definicji.

Obsada "I'm Not There" i role

• Cate Blanchett - Jude Quinn.
• Ben Whishaw - Arthur Rimbaud.
• Christian Bale - Jack Rollins / pastor John.
• Richard Gere - Billy.
• Heath Ledger - Robbie Clark.
• Marcus Carl Franklin - Woody.
• Kris Kristofferson - narrator.
• Charlotte Gainsbourg - Claire.
• Julianne Moore - Alice Fabian.
• Michelle Williams - Coco Rivington.
• David Cross - Allen Ginsberg.
• Bruce Greenwood - Keenan Jones / Pat Garrett.
• Mark Camacho - Norman.
• Joe Cobden - Sonny.
• Garth Gilker - Woody Guthrie.
• Kristen Hager - Mona / Polly.
• Kim Gordon - Carla Hendricks.
• Peter Friedman - Morris Bernstein.
• Richie Havens - stary Arvin.
• Alison Folland - Grace.
• Yolonda Ross - Angela Reeves.
• Kim Roberts - pani Arvin.
• Tim Post - prezenter.
• Terry Haig - Gerry Hamlin.
• Jane Wheeler - prowadząca program.
• Lorne Brass - guru ludowy / Chester.
• Don Francks - włóczęga Joe.
• Roc LaFortune - włóczęga Moe.
• Larry Day - agent rządowy.
• Tyrone Benskin - pan Arvin.
• Benz Antoine - Bobby Seale / Rabbit Brown.
• Greg Kramer - pijak.
• Lina Roessler - publicystka.
• John Koensgen - psycholog.
• Jean-Nicolas Déry - Ringo.
• Jean-Pierre Lalonde - dziecko z tłumu.

Cate Blanchett gra Jude Quinn, postać inspirowaną intensywnym okresem kariery Dylana w połowie lat sześćdziesiątych. Aktorka odtwarza ruchy, sposób mówienia i nerwową energię muzyka, nie próbując dosłownie ukrywać tego, że jest kobietą. Ta decyzja obsadowa jest częścią koncepcji filmu: każda postać ma pokazywać inną prawdę o legendzie.

Christian Bale wciela się w Jacka Rollinsa, później pastora Johna. Richard Gere gra Billy'ego, bohatera zawieszonego pomiędzy westernem a opowieścią o ucieczce przed własną przeszłością. Ben Whishaw występuje jako Arthur, a Marcus Carl Franklin jako Woody. Każda z tych kreacji operuje innym stylem aktorskim.

Heath Ledger jako Robbie Clark tworzy portret człowieka, którego kariera i małżeństwo zaczynają się rozchodzić. Charlotte Gainsbourg gra Claire, jego żonę, natomiast Michelle Williams wciela się w Coco Rivington. W postaciach granych przez Julianne Moore, Davida Crossa i Bruce'a Greenwooda odnajdujemy również odniesienia do artystów, dziennikarzy i ludzi związanych z kontrkulturą.

Bob Dylan jako inspiracja, a nie zwykły bohater biografii

Film nie powinien być odczytywany jako dokładna relacja z życia Boba Dylana. Poszczególne zdarzenia i relacje mają odpowiedniki w biografii artysty, ale Haynes świadomie je przekształca, zmienia imiona postaci i łączy różne momenty kariery. Dzięki temu może pokazać, jak artysta jednocześnie budował i odrzucał kolejne wizerunki.

Szczególne miejsce zajmuje historia przejścia od folku do muzyki elektrycznej oraz konfliktów z publicznością oczekującą ideologicznej konsekwencji. Film nie twierdzi, że jedną osobowość zastąpiła druga. Pokazuje raczej nieustanne negocjowanie własnej tożsamości pomiędzy sztuką, mediami, polityką i życiem prywatnym.

W kilku segmentach pojawiają się także obrazy inspirowane klasyką kina, filmami europejskiej nowej fali i westernami. Zmienne proporcje kadru, kolorystyka i montaż podkreślają, że mamy do czynienia z opowieścią o wielu możliwych wersjach jednej historii.

Muzyka, zdjęcia i realizacja

Todd Haynes napisał scenariusz wspólnie z Orenem Movermanem. Za zdjęcia odpowiadał Edward Lachman, za montaż Jay Rabinowitz, a za scenografię Judy Becker. Wśród producentów znaleźli się James D. Stern, John Sloss, John Goldwyn i Christine Vachon. Film powstał we współpracy Killer Films i Endgame Entertainment.

Muzyka Boba Dylana stanowi podstawę konstrukcji obrazu. W filmie wykorzystano zarówno oryginalne nagrania, jak i interpretacje jego utworów wykonywane przez innych artystów. Ścieżka dźwiękowa jest więc nie tylko ilustracją, lecz jednym z elementów opowieści o zmienności artystycznej tożsamości. Sceny muzyczne nie układają się jednak w zwykły koncertowy przegląd przebojów.

Obraz łączy czarno-białe zdjęcia z kolorem i różne style narracji. Dzięki temu segment z Jude Quinn może przypominać awangardowy dokument muzyczny, podczas gdy historia Billy'ego odwołuje się do filmowych mitów amerykańskiego Zachodu. Niektóre sceny celowo pozostają enigmatyczne, ale ich zestawienie tworzy spójną refleksję nad sławą.

Festiwal w Wenecji, nagrody i premiera

Światowa premiera odbyła się 3 września 2007 roku podczas festiwalu w Wenecji. Film otrzymał tam Nagrodę Specjalną Jury, a Cate Blanchett zdobyła Puchar Volpiego dla najlepszej aktorki. W 2008 roku aktorka otrzymała również Złoty Glob za rolę drugoplanową i nominację do Oscara w tej samej kategorii.

Amerykańska premiera kinowa nastąpiła 21 listopada 2007 roku. Produkcja trwa 135 minut według AFI i materiałów festiwalowych. W polskiej dystrybucji przyjęto tytuł "I'm Not There. Gdzie indziej jestem".

Dla Heatha Ledgera rola Robbiego Clarka była jednym z ostatnich ukończonych występów przed jego śmiercią w styczniu 2008 roku. Aktor nie gra tu dosłownie Boba Dylana, lecz fikcyjną postać odzwierciedlającą pewien aspekt jego życiorysu. Taka konstrukcja stawia "I'm Not There" obok najbardziej oryginalnych filmów biograficznych swojej epoki.