Samotny mężczyzna (2009)

Jeden dzień George'a Falconera

George Falconer jest brytyjskim wykładowcą literatury mieszkającym w Los Angeles w 1962 roku. Od kilku miesięcy próbuje odnaleźć się po śmierci Jima, wieloletniego partnera, który zginął w wypadku samochodowym. Na zewnątrz George zachowuje spokój: ubiera się starannie, jedzie na uczelnię i prowadzi zajęcia. Jego codzienność została jednak pozbawiona poczucia bliskości, które nadawało jej sens.

Film śledzi jeden dzień życia profesora. George porządkuje sprawy i rozważa ostateczne zakończenie własnego cierpienia. Spotkania z ludźmi, których wcześniej traktował jako element codziennej rutyny, zaczynają jednak nabierać nieoczekiwanego znaczenia. W czasie wykładu, wizyty u przyjaciółki i rozmów ze studentem poznajemy jego wspomnienia oraz sposób reagowania na stratę.

Scenariusz nie prowadzi widza od jednej dramatycznej konfrontacji do następnej. Ważniejsze są krótkie spojrzenia, zwyczajne gesty i zmiany w postrzeganiu otoczenia. Utracona miłość nie zostaje zastąpiona prostą obietnicą nowego związku. Historia koncentruje się na przeżywaniu żałoby i na próbie dostrzeżenia wartości w życiu, które wydaje się George'owi nie do zniesienia.

Obsada i bohaterowie

• Colin Firth - George Falconer, profesor literatury i główny bohater.
• Julianne Moore - Charlotte "Charley" Roberts, przyjaciółka George'a.
• Nicholas Hoult - Kenny Potter, student zainteresowany wykładowcą.
• Matthew Goode - Jim, zmarły partner George'a, obecny we wspomnieniach.
• Jon Kortajarena - Carlos, młody mężczyzna poznany przez George'a w Los Angeles.
• Ginnifer Goodwin - pani Strunk, sąsiadka George'a.
• Teddy Sears - pan Strunk, sąsiad profesora.
• Lee Pace - Grant, znajomy spotkany w świecie George'a.
• Ryan Simpkins - Jennifer Strunk, córka sąsiadów.
• Jon Hamm - głos Hanka Ackerleya w rozmowie telefonicznej.

Poszczególne postacie reprezentują odmienne więzi łączące profesora z otoczeniem. Charley zna jego przeszłość, lecz również ma własne wyobrażenie o tym, jak powinno wyglądać ich wspólne życie. Kenny dostrzega w wykładowcy coś więcej niż jego akademicką funkcję. Jim pozostaje najważniejszym punktem odniesienia, mimo że nie żyje.

Colin Firth i rola oparta na powściągliwości

Colin Firth przedstawia George'a jako człowieka przyzwyczajonego do kontrolowania emocji. Aktor nie buduje roli serią gwałtownych reakcji. Rozpacz bohatera jest obecna w sposobie poruszania się, spojrzeniu i wysiłku wkładanym w pozornie zwyczajne czynności.

W scenach z Charley George może mówić bardziej otwarcie, ale nawet tam rozmowa nie usuwa wszystkich napięć. Charley pragnie bliskości, natomiast profesor nie potrafi ani spełnić jej oczekiwań, ani całkowicie zerwać przyjaźni. W spotkaniach z Kennym staje przed innym doświadczeniem: ktoś młodszy widzi w nim żywego, interesującego człowieka, a nie wyłącznie osobę pogrążoną w żałobie.

Firth otrzymał za tę rolę Puchar Volpiego dla najlepszego aktora na festiwalu w Wenecji w 2009 roku, nagrodę BAFTA oraz nominację do Oscara. Był to ważny etap kariery między romantycznymi rolami w filmach o Bridget Jones a nagrodzonym później Oscarem "Jak zostać królem".

Debiut filmowy projektanta Toma Forda

Tom Ford był rozpoznawalny jako projektant mody, zanim wyreżyserował pełnometrażowy dramat. Wspólnie z Davidem Scearce'em napisał scenariusz oparty na powieści "A Single Man" Christophera Isherwooda, wydanej w 1964 roku. Literacki pierwowzór rozgrywa się w podobnym środowisku, lecz ekranizacja nadaje szczególnie duże znaczenie wizualnej perspektywie bohatera.

Za zdjęcia odpowiada Eduard Grau, montaż przygotowała Joan Sobel, a kostiumy Arianne Phillips. Muzykę do filmu skomponował przede wszystkim Abel Korzeniowski, z udziałem kompozycji Shigeru Umebayashiego. Te elementy służą nie tylko elegancji obrazu: pomagają zobrazować to, jak George doświadcza codziennego świata.

Precyzyjnie dobrane wnętrza i ubrania budują portret człowieka ceniącego porządek, który nie jest w stanie uporządkować własnych emocji. Pierwszy film Forda stał się więc czymś więcej niż estetycznym eksperymentem reżysera znanego z branży mody.

Kolor, pamięć i Los Angeles w 1962 roku

Jednym z najbardziej charakterystycznych zabiegów jest zmieniająca się kolorystyka. Obraz bywa przygaszony, a w chwilach silniejszego kontaktu George'a ze światem zyskuje cieplejsze barwy. Nie jest to dosłowna ilustracja pojedynczych uczuć, lecz element języka filmowego wskazujący, kiedy bohater zaczyna intensywniej zauważać ludzi i otoczenie.

Retrospekcje przedstawiają wspólne chwile George'a i Jima. Dom, samochód i zwyczajne rozmowy nabierają znaczenia przez świadomość, że ich wspólne życie zostało przerwane. Ford zachowuje powściągliwość w przedstawianiu samej straty i koncentruje się na pamięci o relacji.

Tłem jest Ameryka czasów kryzysu kubańskiego, społecznych napięć oraz odmiennego niż obecnie podejścia do homoseksualności. George nie może w pełni publicznie przeżywać żałoby po partnerze. Ta okoliczność wyjaśnia część jego izolacji, choć film pozostaje przede wszystkim osobistą historią jednego człowieka.

Samotność a rozmowy z Charley i Kennym

Dwie ważne relacje nie są ze sobą równoważne. Charley pamięta George'a sprzed tragedii i pragnie odzyskać część dawnej bliskości. Ich wspólny wieczór odsłania różnice w oczekiwaniach, ale także troskę, którą darzą się mimo upływu lat.

Kenny nie zna przeszłości wykładowcy w taki sam sposób. Dostrzega w nim człowieka, z którym chciałby rozmawiać poza uczelnią. Dla George'a oznacza to zderzenie dotychczasowej decyzji z możliwością dostrzeżenia sensu w najmniejszych doświadczeniach.

Film nie przedstawia żałoby jako procesu, który można zakończyć dzięki jednej rozmowie. Pokazuje raczej, jak silnie niewielkie wydarzenia potrafią zmienić sposób przeżywania nawet bardzo trudnego dnia.

Premiera i nagrody

"Samotny mężczyzna" miał premierę na festiwalu w Wenecji we wrześniu 2009 roku. W Polsce pojawił się w kinach w maju 2010 roku. Film trwa około 99 minut. Poza wyróżnieniem dla Colina Firtha zyskał uznanie za scenografię, zdjęcia i muzykę, a jego gwiazda otrzymała nominację do Oscara za rolę pierwszoplanową.

Reżyserski debiut Toma Forda wyróżnia się spójnością formy i tematu. Eleganckie obrazy nie służą ukrywaniu pustki bohatera, lecz pomagają zrozumieć, jak próbuje on utrzymać kontrolę nad życiem po utracie najbliższej osoby.