Geoffrey Rush

Aktor, który wywodzi się z teatru

Za rolę dorosłego pianisty Davida Helfgotta w "Blasku" (1996) Geoffrey Rush zdobył Oscara dla najlepszego aktora. W przygodowym filmie "Piraci z Karaibów: Klątwa Czarnej Perły" (2003) wcielił się w kapitana Hectora Barbossę, dowódcę przeklętej załogi statku. Postać Barbossy powróciła również w "Skrzyni umarlaka" (2006) (krótkie pojawienie się) i stała się jedną z głównych postaci "Na krańcu świata" (2007) . Role Davida Helfgotta i Barbossy ukazują rozpiętość repertuaru Rusha.

Geoffrey Rush powrócił jako Barbossa również w "Na nieznanych wodach" (2011), tym razem jako dowódca działający pod brytyjską banderą, i w "Zemście Salazara" (2017).

Geoffrey Roy Rush urodził się 6 lipca 1951 roku w Toowoomba w australijskim stanie Queensland. Dorastał w Brisbane, gdzie zainteresował się teatrem. Studiował literaturę na University of Queensland, a następnie zdobywał doświadczenie na scenie, także w Paryżu. Zanim zyskał międzynarodową sławę jako aktor filmowy, przez wiele lat występował w australijskich teatrach, grał Szekspira i współpracował z ważnymi zespołami teatralnymi.

Ten etap kariery wyjaśnia charakterystyczny styl jego gry. Rush potrafi budować postacie o silnie zaznaczonych cechach, lecz rzadko ogranicza się do komediowej przesady. Nawet bohaterowie ekscentryczni lub moralnie dwuznaczni otrzymują u niego wyraźny psychologiczny fundament.

"Blask", Oscar i przełom w kinie

Przełomem był "Blask" ("Shine", 1996) Scotta Hicksa. Rush zagrał w nim dorosłego pianistę Davida Helfgotta, którego życie zostało naznaczone trudnymi relacjami rodzinnymi i problemami psychicznymi. Za tę rolę otrzymał Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, a także nagrody BAFTA, Złoty Glob i wyróżnienie SAG. Był to rzadki przypadek tak szeroko nagrodzonej kreacji w australijskim filmie biograficznym.

W następnych latach Rush pojawiał się w bardzo różnych produkcjach. W "Elizabeth" zagrał sir Francisa Walsinghama, w "Nędznikach" inspektora Javerta, a w "Zakochanym Szekspirze" Philipa Henslowe'a. Film "Zatrute pióro" ("Quills", 2000), w którym wcielił się w markiza de Sade, przyniósł mu kolejną nominację do Oscara. Aktor rozwijał jednocześnie karierę w kinie niezależnym i wysokobudżetowym.

Barbossa, kino przygodowe i role dramatyczne

Dla międzynarodowej widowni jedną z jego najbardziej rozpoznawalnych ról stał się kapitan Hector Barbossa z serii "Piraci z Karaibów". Postać po raz pierwszy pojawiła się w 2003 roku w "Klątwie Czarnej Perły". Rush wracał do niej w kolejnych odsłonach cyklu, łącząc grozę, humor i teatralną ekspresję.

W filmie "Ned Kelly" (2003) zagrał policyjnego superintendenta Francisa Hare'a, przeciwnika gangu tytułowego bohatera granego przez Heatha Ledgera. U Stevena Spielberga w "Monachium" (2005) wystąpił jako Ephraim, przedstawiciel izraelskich służb. W australijskim dramacie "Candy" (2006) wcielił się w Caspera. Każdy z tych filmów operuje inną skalą opowieści, od osobistego dramatu po rozbudowaną produkcję historyczno-polityczną.

Istotną rolą późniejszego okresu był Lionel Logue w "Jak zostać królem" ("The King's Speech", 2010). Logue, australijski terapeuta mowy pracujący z brytyjskim monarchą Jerzym VI, pozwolił aktorowi połączyć powściągliwość z humorem. Za tę kreację Rush zdobył kolejną nominację do Oscara.

W kolejnych latach wystąpił jako Virgil Oldman w "Koneserze", Hans Hubermann w "Złodziejce książek", malarz Alberto Giacometti w "Ostatnim portrecie" oraz Stefan Mortensen w thrillerze "Klątwa Jenny Pen". W 2026 roku jego filmografia obejmuje także produkcję "Mr. Nelson, Did You Kill People?", przy czym status dystrybucji i ewentualnych projektów w produkcji należy odróżniać od ukończonych premier.

Geoffrey Rush - filmografia kinowa

Poniższe zestawienie obejmuje główne role, filmy krótkometrażowe i istotne występy głosowe. Przy tytułach obcojęzycznych pozostawiono nazwę oryginalną, gdy jest bardziej rozpoznawalna lub nie ma potwierdzonej polskiej wersji.

• 1981 - Hoodwink: detektyw.
• 1982 - Starstruck: kierownik planu.
• 1987 - Twelfth Night: Sir Andrew Aguecheek.
• 1995 - Dad and Dave: On Our Selection: Dave Rudd.
• 1996 - Blask (Shine): David Helfgott.
• 1996 - Children of the Revolution: Zachary Welch.
• 1997 - Oscar i Lucinda (Oscar and Lucinda): narrator, głos.
• 1998 - A Little Bit of Soul: Godfrey Usher.
• 1998 - Elizabeth: sir Francis Walsingham.
• 1998 - Nędznicy (Les Misérables): inspektor Javert.
• 1998 - Zakochany Szekspir (Shakespeare in Love): Philip Henslowe.
• 1999 - Mystery Men: Casanova Frankenstein.
• 1999 - Dom na Przeklętym Wzgórzu (House on Haunted Hill): Stephen H. Price.
• 2000 - Zatrute pióro (Quills): markiz de Sade.
• 2000 - The Magic Pudding: Bunyip Bluegum, głos.
• 2001 - Krawiec z Panamy (The Tailor of Panama): Harry Pendel.
• 2001 - Lantana: John Knox.
• 2002 - Frida: Lew Trocki.
• 2002 - The Banger Sisters: Harry Plummer.
• 2003 - Swimming Upstream: Harold Fingleton.
• 2003 - Ned Kelly: superintendent Francis Hare.
• 2003 - Gdzie jest Nemo? (Finding Nemo): pelikan Nigel, głos.
• 2003 - Harvie Krumpet: narrator, głos.
• 2003 - Okrucieństwo nie do przyjęcia (Intolerable Cruelty): Donovan Donaly.
• 2003 - Piraci z Karaibów: Klątwa Czarnej Perły: kapitan Hector Barbossa.
• 2005 - Monachium (Munich): Ephraim.
• 2006 - Piraci z Karaibów: Skrzynia umarlaka: kapitan Hector Barbossa, epizod.
• 2006 - Candy: Casper.
• 2007 - Piraci z Karaibów: Na krańcu świata: kapitan Hector Barbossa.
• 2007 - Elizabeth: Złoty wiek: sir Francis Walsingham.
• 2008 - $9.99: Angel, głos.
• 2009 - Bran Nue Dae: ojciec Benedictus.
• 2010 - Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole: Ezylryb, głos.
• 2010 - Jak zostać królem (The King's Speech): Lionel Logue.
• 2010 - The Warrior's Way: Ron.
• 2011 - Piraci z Karaibów: Na nieznanych wodach: kapitan Hector Barbossa.
• 2011 - Green Lantern: Tomar-Re, głos.
• 2011 - The Eye of the Storm: Basil Hunter.
• 2013 - Koneser (The Best Offer): Virgil Oldman.
• 2013 - Złodziejka książek (The Book Thief): Hans Hubermann.
• 2014 - Unity: narrator, dokument.
• 2015 - Córka (The Daughter): Henry Neilson.
• 2015 - Minionki (Minions): narrator, głos.
• 2015 - Holding the Man: Barry.
• 2016 - Bogowie Egiptu (Gods of Egypt): Ra.
• 2017 - Ostatni portret (Final Portrait): Alberto Giacometti.
• 2017 - Piraci z Karaibów: Zemsta Salazara: kapitan Hector Barbossa.
• 2019 - Chłopiec z burzy (Storm Boy): Michael Kingley.
• 2024 - Klątwa Jenny Pen (The Rule of Jenny Pen): Stefan Mortensen.
• 2026 - Mr. Nelson, Did You Kill People?: dr Daniels, udział odnotowany w filmografii.

Telewizja i role serialowe

• 1979-1981 - Consumer Capers: Jim Boy, serial.
• 1981 - Menotti: ojciec Peter Fuller, serial.
• 1987 - Frontier: David Collins, miniserial.
• 1996 - Mercury: Bill Wyatt, serial.
• 2004 - Życie i śmierć Petera Sellersa (The Life and Death of Peter Sellers): Peter Sellers, film telewizyjny.
• 2004 - Kath & Kim: Geoff, występ gościnny.
• 2010-2012 - Lowdown: Bóg / narrator, głos.
• 2017 - Geniusz (Genius): Albert Einstein, pierwszy sezon.

Za rolę Petera Sellersa w telewizyjnym "Życiu i śmierci Petera Sellersa" otrzymał nagrodę Emmy w 2005 roku. W pierwszym sezonie serialu "Geniusz" wcielił się w Alberta Einsteina, ukazując zarówno działalność naukową, jak i prywatne sprzeczności tej postaci. Rush pracował również jako aktor głosowy, między innymi w "Gdzie jest Nemo?", "Legend of the Guardians" i "Green Lantern".

Teatr i nagrody

Rush należy do niewielkiego grona aktorów posiadających Oscara, nagrodę Emmy i nagrodę Tony, czyli nieformalną potrójną koronę aktorstwa. Tony otrzymał za broadwayowską inscenizację "Exit the King" w 2009 roku. Występował też w "Hamlecie", "Królu Learze", "Dzienniku szaleńca" i licznych australijskich produkcjach teatralnych.

Jego dorobek nie ogranicza się więc do serii przygodowych czy ekranowych biografii. Łączy teatr repertuarowy, prestiżowe dramaty, kino gatunkowe, dubbing i seriale. Taka różnorodność tłumaczy, dlaczego Geoffrey Rush pozostaje jednym z najważniejszych australijskich aktorów swojego pokolenia.