Strefa interesów (2023)

"Strefa interesów" - życie za murem obozu Auschwitz

"Strefa interesów" ("The Zone of Interest") to dramat historyczny z 2023 roku w reżyserii Jonathana Glazera. Akcja rozgrywa się podczas II wojny światowej, głównie w domu Rudolfa Hössa, komendanta niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz. Wraz z żoną Hedwig i dziećmi mieszka tuż obok miejsca, w którym nazistowskie Niemcy prowadzą masową eksterminację więźniów.

Film przedstawia domowe obowiązki, zabawy dzieci, przyjmowanie gości i pielęgnowanie ogrodu. Jednocześnie odgłosy dochodzące zza muru, dym i rozmowy o organizacji obozu przypominają o zbrodniczym systemie, którego Rudolf Höss jest jednym z wykonawców. Glazer nie czyni z nazistowskiej rodziny niewinnych obserwatorów. Pokazuje ludzi, którzy korzystają ze swojej pozycji i nauczyli się traktować ludobójstwo jako element codzienności.

Fabuła bez zdradzania wszystkich wydarzeń

Hedwig Höss uważa przydomowy ogród i duży dom za spełnienie marzenia o wygodnym życiu. Dba o rośliny, dzieci oraz rodzinne spotkania. Jej mąż zajmuje się kierowaniem obozem Auschwitz, poświęcając uwagę sprawom administracyjnym i organizacyjnym.

Między dwiema przestrzeniami - domem rodzinnym i obozem za murem - nie ma jednak rzeczywistego moralnego oddzielenia. Korzyści materialne i zawodowe Hössów wynikają z funkcjonowania nazistowskiego systemu przemocy. Obecność więźniów często pozostaje poza kadrem, ale skutki ich krzywdy są stale wyczuwalne w dźwięku, zachowaniu bohaterów i detalach otoczenia.

Z czasem pojawiają się decyzje zawodowe, które mogą wpłynąć na miejsce służby Rudolfa oraz dalsze życie rodziny. Hedwig nie chce rezygnować z tego, co uważa za swój dom. Ten konflikt pokazuje, jak dalece bohaterowie skupiają się na prywatnym komforcie, ignorując cierpienie ludzi przetrzymywanych po drugiej stronie muru.

Obsada i postacie

• Christian Friedel - Rudolf Höss, komendant obozu Auschwitz.
• Sandra Hüller - Hedwig Höss, jego żona.
• Freya Kreutzkam - Eleanor Pohl.
• Ralph Herforth - Oswald Pohl.
• Imogen Kogge - Linna Hensel, matka Hedwig.
• Medusa Knopf - Elfryda, jedna z osób pracujących w gospodarstwie rodziny.
• Lilli Falk - Heidetraud Höss.

Christian Friedel nie przedstawia Hössa jako postaci wybuchowej czy efektownej. Bohater mówi o zadaniach zawodowych z obojętnością urzędnika, co podkreśla rozmiar moralnego znieczulenia. Sandra Hüller gra Hedwig jako osobę skoncentrowaną na utrzymaniu wygodnego świata, który powstał w bezpośrednim sąsiedztwie zbrodni.

Dlaczego kamera tak rzadko pokazuje obóz?

Jedną z najważniejszych decyzji formalnych reżysera jest skupienie obrazu na przestrzeni domowej. Zamiast odtwarzać cierpienie więźniów w kolejnych scenach, film pokazuje, jak oprawcy wyłączają je ze swojej uwagi. To nie znaczy, że zbrodnia zostaje pominięta. Jest stale obecna poza kadrem, szczególnie poprzez dźwięk.

Bohaterowie mogą przyjmować gości czy cieszyć się ogrodem właśnie dlatego, że nie uznają ludzi za murem za osoby zasługujące na ich współczucie. Ta perspektywa stanowi podstawę analizy mechanizmu zobojętnienia, a nie próbę usprawiedliwienia sprawców.

Praca polskich twórców i rola dźwięku

"Strefa interesów" powstała jako koprodukcja brytyjsko-polsko-amerykańska. Jedną z producentek była Ewa Puszczyńska, a za zdjęcia odpowiadał polski operator Łukasz Żal. Film realizowano również w Polsce, w rejonie Oświęcimia.

Bardzo ważna jest warstwa dźwiękowa opracowana pod kierunkiem Johnniego Burna. Krzyki, odgłosy pracy obozu i dźwięki otoczenia tworzą kontrast z pozornie spokojnym obrazem. Właśnie ten rozdźwięk między tym, co widać, a tym, co słychać, nadaje opowieści szczególnie niepokojący charakter.

Jonathan Glazer i inspiracja literacka

Jonathan Glazer napisał scenariusz inspirowany powieścią Martina Amisa "The Zone of Interest". Film znacząco zmienia jednak konstrukcję opowieści, koncentrując się na rodzinie rzeczywistego komendanta Auschwitz. Nie należy traktować scenariusza jako dokumentalnego zapisu wszystkich rozmów i zdarzeń przedstawionych na ekranie.

Glazer wykorzystuje chłodną, obserwacyjną formę, aby podkreślić kontrast między zwyczajnością rodzinnych rytuałów a wyjątkową skalą zbrodni za murem.

Oscary i inne nagrody

Na ceremonii Oscarów w 2024 roku film zdobył dwie statuetki: za najlepszy film międzynarodowy (reprezentował Wielką Brytanię) oraz za najlepszy dźwięk. Łącznie otrzymał pięć nominacji, w tym za najlepszy film, reżyserię i scenariusz adaptowany.

Podczas festiwalu w Cannes w 2023 roku zdobył Grand Prix, czyli jedną z najważniejszych nagród tego wydarzenia.

Najważniejsze informacje o filmie

• Tytuł oryginalny: "The Zone of Interest".
• Polski tytuł: "Strefa interesów".
• Rok premiery festiwalowej: 2023.
• Reżyseria i scenariusz: Jonathan Glazer.
• Zdjęcia: Łukasz Żal.
• Dźwięk: Johnnie Burn i współpracownicy.
• Czas trwania: około 105 minut.
• Kraje produkcji: Wielka Brytania, Polska, Stany Zjednoczone.
• Główny język dialogów: niemiecki.
• Gatunek: dramat historyczny.
• Oscary: pięć nominacji, dwie statuetki.

Jak oglądać "Strefę interesów"?

To film wymagający skupienia i znajomości podstawowego kontekstu historycznego. Nie jest opowieścią wojenną opartą na widowiskowych scenach, lecz analizą zachowania sprawców ludobójstwa. Najbardziej niepokojące pozostaje to, że bohaterowie potrafią rozmawiać o jedzeniu, roślinach i wygodnym domu bez uznawania tragedii dziejącej się za murem. Film zmusza do zastanowienia się nad tym, jak łatwo codzienne przyzwyczajenia mogą służyć moralnemu wyparciu.