Richard Harris

Richard Harris - aktor z Irlandii, którego role przeszły do historii kina

Richard St John Harris urodził się 1 października 1930 roku w Limerick. W młodości trenował rugby, ale ostatecznie postanowił rozwijać karierę sceniczną. Studiował w London Academy of Music and Dramatic Art, a pierwsze role ekranowe zdobywał pod koniec lat 50. Szeroką popularność przyniosły mu dramaty społeczne, w których mógł wykorzystać silną osobowość i charakterystyczny głos.

Harris był aktorem o bardzo różnorodnym dorobku. Grał zbuntowanych sportowców, monarchów, rewolwerowców, polityków i ludzi obdarzonych wielkim autorytetem. Oprócz kina zajmował się również muzyką. W późniejszych latach stał się rozpoznawalny dla nowego pokolenia widzów dzięki dwóm wielkim seriom: "Gladiatorowi" i "Harry'emu Potterowi".

"Takie jest sportowe życie" i pierwsza nominacja do Oscara

W filmie "Takie jest sportowe życie" ("This Sporting Life", 1963) Lindsaya Andersona zagrał Franka Machina, zawodnika rugby league próbującego zmienić własną pozycję społeczną. Bohater jest zdeterminowany i impulsywny, lecz nie potrafi poradzić sobie z problemami emocjonalnymi. Sukcesy sportowe nie przynoszą mu spokoju ani bliskości.

Film należał do brytyjskiego nurtu kina społecznego, w którym pokazywano życie zwykłych ludzi bez idealizowania ich sytuacji. Harris wykorzystał doświadczenie związane ze sportem oraz aktorską ekspresję, aby nadać postaci wiarygodność.

Za występ otrzymał nagrodę aktorską na festiwalu w Cannes w 1963 roku oraz nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego podczas ceremonii w 1964 roku. Był to jeden z najważniejszych początkowych sukcesów jego kariery.

Król Artur w "Camelocie" i działalność muzyczna

W musicalu "Camelot" (1967) Harris wcielił się w króla Artura. Historia opowiada o próbie zbudowania świata opartego na rycerskim ideale i konfliktach między ludźmi, którzy powinni go wspierać. Partnerowali mu Vanessa Redgrave i Franco Nero.

Za rolę Artura zdobył Złoty Glob dla najlepszego aktora w musicalu lub komedii. Wykorzystał także własne umiejętności wokalne, które rozwijał poza planem filmowym. Jego nagranie utworu "MacArthur Park", napisanego przez Jimmy'ego Webba, stało się międzynarodowym przebojem.

Harris nie był zatem wyłącznie aktorem zainteresowanym dramatem. Śpiew, występy sceniczne i bogaty repertuar muzyczny pozostawały istotną częścią jego zawodowej działalności.

"Człowiek zwany koniem" i "Nieprzebaczone"

W westernie "Człowiek zwany koniem" ("A Man Called Horse", 1970) zagrał brytyjskiego arystokratę, który po porwaniu musi odnaleźć się w społeczności rdzennych mieszkańców Ameryki. Film zdobył popularność, ale jego sposób przedstawiania kultur indiańskich zawiera hollywoodzkie uproszczenia.

W "Nieprzebaczonym" ("Unforgiven", 1992) Clinta Eastwooda Harris wystąpił jako Anglik Bob, rewolwerowiec dbający o własną legendę. Bohater wierzy w romantyczny obraz Dzikiego Zachodu, podczas gdy opowieść stopniowo pokazuje, jak mało wspólnego ma on z brutalną rzeczywistością.

Te dwie role dzieli ponad dwadzieścia lat, ale obie wykorzystują wizerunek Harrisa jako człowieka zdolnego narzucić otoczeniu własną historię.

"The Field" - powrót do wielkich nagród

W irlandzkim dramacie "The Field" (1990) Jima Sheridana aktor wcielił się w Bulla McCabe'a, mężczyznę bardzo silnie przywiązanego do ziemi uprawianej przez rodzinę. Spór o możliwość jej wykupienia przekształca się w dramat dotyczący godności, własności i przemocy.

Harris przedstawia bohatera upartego i coraz trudniejszego do opanowania. Nie próbuje uczynić go jednoznacznie sympatycznym. Pokazuje raczej, jak poczucie krzywdy może prowadzić do niszczenia własnego życia i relacji.

Za rolę McCabe'a aktor otrzymał drugą nominację do Oscara, podczas ceremonii w 1991 roku. W całej karierze był nominowany dwukrotnie, ale nie zdobył indywidualnej aktorskiej statuetki Akademii.

Marek Aureliusz w "Gladiatorze"

W "Gladiatorze" Ridleya Scotta z 2000 roku Harris zagrał cesarza Marka Aureliusza. Filmowy władca Rzymu zastanawia się, komu powierzyć przyszłość cesarstwa. Jego syn Kommodus, którego odtwarza Joaquin Phoenix, oczekuje przejęcia tronu. Cesarz darzy jednak szczególnym zaufaniem generała Maksimusa granego przez Russella Crowe'a.

Harris przedstawia Marka Aureliusza jako starszego człowieka zmęczonego odpowiedzialnością. Jest spokojny, ale wyraźnie zaniepokojony działaniami syna. Jego postać pojawia się przede wszystkim na początku filmu, jednak to właśnie decyzje cesarza wyznaczają kierunek całej opowieści.

"Gladiator" pozostaje widowiskiem inspirowanym starożytnością, a nie wierną biografią rzymskiego cesarza. Szczególnie sposób przedstawienia śmierci Marka Aureliusza jest fabularną fikcją. Harris nadaje jednak scenom z jego udziałem taką wiarygodność, że postać staje się emocjonalnym punktem odniesienia dla działań Maksimusa.

Dumbledore w pierwszych dwóch filmach o Harrym Potterze

W "Harrym Potterze i Kamieniu Filozoficznym" (2001) oraz "Harrym Potterze i Komnacie Tajemnic" (2002) Harris wcielił się w Albusa Dumbledore'a, dyrektora Hogwartu. Nadał mu łagodność, tajemniczość i duży autorytet w oczach uczniów.

W przeciwieństwie do bardziej impulsywnych postaci jego Dumbledore rzadko podnosił głos. Spokojne wypowiedzi i opanowanie tworzyły wrażenie człowieka dysponującego ogromną wiedzą. Po śmierci aktora rolę przejął Michael Gambon, dlatego późniejsze części serii nie należą do filmografii Harrisa.

Richard Harris zmarł 25 października 2002 roku w Londynie w wieku 72 lat.

Najważniejsze filmy Richarda Harrisa

• "Bunt na Bounty" (1962) - John Mills.
• "Takie jest sportowe życie" (1963) - Frank Machin, nominacja do Oscara.
• "Camelot" (1967) - król Artur, Złoty Glob.
• "Człowiek zwany koniem" (1970) - John Morgan.
• "The Field" (1990) - Bull McCabe, nominacja do Oscara.
• "Nieprzebaczone" (1992) - Anglik Bob.
• "Gladiator" (2000) - Marek Aureliusz.
• "Harry Potter i Kamień Filozoficzny" (2001) - Albus Dumbledore.
• "Harry Potter i Komnata Tajemnic" (2002) - Albus Dumbledore.

Znaczenie dla kolejnych pokoleń widzów

Richard Harris pozostaje przykładem artysty, którego popularność przechodziła między pokoleniami. Widzowie dramatu społecznego pamiętają Franka Machina, miłośnicy westernów Anglika Boba, a młodsza publiczność Marka Aureliusza i Dumbledore'a. Każda z tych postaci pokazuje inną stronę jego aktorskiego warsztatu.