Gwiazdy / Tony Kushner

Tony Kushner to amerykański dramaturg i scenarzysta, laureat Pulitzera za Anioły w Ameryce. Przygotował scenariusze do Monachium, Lincolna, West Side Story i Fabelmanów Stevena Spielberga. Poznaj jego biografię, nagrody i dorobek filmowo-teatralny.
Najważniejsze informacje
| Data urodzenia | 1956-07-16 |
|---|---|
| Wiek | 70 lat |
| Miejsce urodzenia | Nowy Jork, Stany Zjednoczone |
| Zawód / działalność | amerykański dramaturg, scenarzysta filmowy, pisarz i producent |
| Znany / znana z | Anioły w Ameryce, Monachium, Lincoln, West Side Story, Fabelmanowie, Caroline, or Change |
| Wzrost | Brak potwierdzonych danych |
| Waga | Brak potwierdzonych danych |
Od Lake Charles do nowojorskiego teatru
Tony Kushner, a właściwie Anthony Robert Kushner, urodził się 16 lipca 1956 roku w Nowym Jorku. Dzieciństwo spędził w Lake Charles w stanie Luizjana. Ukończył studia na Columbia University, a następnie kształcił się w Tisch School of the Arts na New York University. Od początku interesował go teatr jako miejsce, w którym prywatne losy bohaterów można zderzyć z historią, polityką i społecznymi konfliktami.
We wczesnym etapie kariery pisał i reżyserował przedstawienia eksperymentalne. Duże znaczenie miał dramat "A Bright Room Called Day", którego akcja powraca do Niemiec lat 30. XX wieku. Kushner konstruuje historie nie jako proste ilustracje wydarzeń politycznych, lecz jako opowieści o odpowiedzialności ludzi, którzy próbują zrozumieć własną epokę. Ten sposób prowadzenia narracji powrócił później także w jego scenariuszach filmowych.
"Anioły w Ameryce" - przełom i Pulitzer
Najważniejszym dramatem Kushnera są "Anioły w Ameryce" ("Angels in America"), dwuczęściowa opowieść osadzona w Stanach Zjednoczonych lat 80. Części "Millennium Approaches" i "Perestroika" łączą losy bohaterów dotkniętych epidemią AIDS z problemami tożsamości, wiary, bliskości i polityki. Przedstawienie zdobyło rozgłos ze względu na literacką skalę, dialogi i umiejętność przechodzenia od realizmu do fantastyki.
Za "Angels in America: Millennium Approaches" Kushner otrzymał Nagrodę Pulitzera w dziedzinie dramatu w 1993 roku. Obie części przedstawienia zostały nagrodzone statuetkami Tony za najlepszą sztukę. W 2003 roku tekst zaadaptowano na miniserial HBO w reżyserii Mike'a Nicholsa, z Alem Pacino, Meryl Streep i Emmą Thompson w obsadzie. Kushner przygotował scenariusz telewizyjny i otrzymał nagrodę Emmy. To przykład udanego przełożenia dzieła teatralnego na język obrazu, w którym nie zrezygnowano z literackiego charakteru dialogów.
"Monachium" Spielberga - scenariusz i granice historii
Przy Monachium (2005) Kushner współpracował z Erikiem Rothem nad scenariuszem dramatu Stevena Spielberga. Punktem wyjścia są konsekwencje zamachu na izraelską ekipę olimpijską w 1972 roku. Opowieść skupia się na agentach, którzy uczestniczą w tajnej operacji odwetowej, a następnie coraz trudniej oddzielają obowiązek od osobistych przekonań.
Kushner nie przedstawia prostego rozwiązania moralnego sporu. W centrum scenariusza są pytania o skuteczność przemocy, odpowiedzialność za decyzje i koszt psychiczny ponoszony przez uczestników operacji. Film ma charakter dramatycznej interpretacji wydarzeń i nie powinien być traktowany jako dokumentalny zapis działań służb. Zdjęcia przygotował Janusz Kamiński, którego praca operatorska wzmacnia napięcie, ale jest odrębną funkcją wobec pisania scenariusza.
"Lincoln", West Side Story (2021) i "Fabelmanowie"
W 2012 roku Kushner napisał scenariusz "Lincolna", filmu skupionego na walce politycznej o przyjęcie trzynastej poprawki do konstytucji Stanów Zjednoczonych, znoszącej niewolnictwo. Obraz wyreżyserował Spielberg, a tytułową rolę zagrał Daniel Day-Lewis. Scenarzysta wykorzystał materiały historyczne i książkę Doris Kearns Goodwin, lecz wybrał ograniczony fragment prezydentury, dzięki czemu narracja mogła koncentrować się na jednej kluczowej decyzji.
Przy West Side Story (2021) (2021) Kushner opracował nowy scenariusz filmowy na podstawie musicalu Leonarda Bernsteina, Stephena Sondheima i Arthura Laurentsa. Współpracował także przy produkcji filmu. W Fabelmanach (2022) (The Fabelmans (2022), 2022) napisał scenariusz wspólnie ze Spielbergiem i uczestniczył w produkcji opowieści inspirowanej młodością reżysera. W tych filmach inaczej prowadzi temat pamięci i historii: od politycznej debaty, przez konflikt społeczny, po osobiste doświadczenie dojrzewania.
Kushner był również współproducentem filmu "Fences" (2016), ekranizacji sztuki Augusta Wilsona wyreżyserowanej przez Denzela Washingtona. Jego praca nad scenariuszem nie została wymieniona w końcowych napisach, dlatego film nie powinien być przedstawiany jako kolejny oficjalnie podpisany scenariusz Kushnera.
"Caroline, or Change" i inne sztuki
Po sukcesie "Aniołów w Ameryce" Kushner napisał dramat "Homebody/Kabul", poświęcony relacjom między zachodnim spojrzeniem na świat a historią Afganistanu. Jest też autorem libretta i tekstów piosenek do musicalu "Caroline, or Change", którego akcja rozgrywa się w Luizjanie lat 60. XX wieku. Oprócz dramatów oryginalnych przygotował adaptacje i przekłady twórczości Pierre'a Corneille'a, Bertolta Brechta i S. An-skiego.
Jego utwory łączą różne gatunki: komedię, dramat historyczny, opowieść psychologiczną i teatr polityczny. Charakterystyczne są długie dialogi i postaci reprezentujące odmienny sposób patrzenia na rzeczywistość. Kushner pracuje zarówno nad dużymi tekstami scenicznymi, jak i krótszymi przedstawieniami, a istotną częścią jego dorobku pozostają eseje i prace redakcyjne.
Filmografia - scenariusze i produkcja
- 2003 - "Angels in America" - scenariusz miniserialu HBO na podstawie własnego dramatu.
- 2005 - Monachium - scenariusz wspólnie z Erikiem Rothem.
- 2012 - "Lincoln" - scenariusz.
- 2016 - "Fences" - współproducent, praca scenariuszowa niewymieniona w napisach.
- 2021 - West Side Story (2021) - scenariusz i produkcja wykonawcza.
- 2022 - The Fabelmans (2022) - scenariusz napisany ze Stevenem Spielbergiem, producent.
Wybrane sztuki, libretta i adaptacje teatralne
- 1980 - "Incidents and Occurrences During the Travels of the Tailor Max" - wczesna sztuka.
- 1982 - "The Age of Assassins" - sztuka teatralna.
- 1983 - "La Fin de la Baleine: An Opera for the Apocalypse" - teatr muzyczny.
- 1984 - "The Heavenly Theatre" - sztuka teatralna.
- 1985 - "A Bright Room Called Day" - dramat, późniejsze inscenizacje i poprawki.
- 1987 - "Hydriotaphia" - sztuka teatralna.
- 1988 - "The Illusion" - adaptacja utworu Pierre'a Corneille'a.
- 1991 - "Widows" - współpraca z Arielem Dorfmanem.
- 1991 - "Angels in America: Millennium Approaches" - pierwsza część dramatu.
- 1992 - "Angels in America: Perestroika" - druga część dramatu.
- 1995 - "Slavs!" - dramat.
- 1996 - "Reverse Transcription" - krótka sztuka.
- 1997 - "A Dybbuk, or Between Two Worlds" - adaptacja S. An-skiego.
- 1997 - "The Good Person of Szechwan" - adaptacja Bertolta Brechta.
- 1998 - "Terminating" - sztuka krótkometrażowa.
- 1998 - "Henry Box Brown, or the Mirror of Slavery" - dramat.
- 2001 - "Homebody/Kabul" - dramat.
- 2002 - "Caroline, or Change" - libretto i teksty piosenek musicalu.
- 2003 - "Only We Who Guard the Mystery Shall Be Unhappy" - sztuka.
- 2006 - "Mother Courage and Her Children" - przekład sztuki Brechta.
- 2009 - "The Intelligent Homosexual's Guide to Capitalism and Socialism with a Key to the Scriptures" - dramat.
- 2009 - "Tiny Kushner" - cykl pięciu krótkich sztuk.
Książki i eseje
- 1995 - "Thinking about the Longstanding Problems of Virtue and Happiness" - zbiór tekstów, w tym eseje i dramat.
- 1998 - "Death & Taxes: Hydriotaphia, and Other Plays" - wybór utworów teatralnych.
- 2003 - "Brundibar" - tekst książki ilustrowanej przez Maurice'a Sendaka.
- 2003 - "Wrestling with Zion" - współredakcja zbioru tekstów publicystycznych z Alisą Solomon.
- 2006, 2012 i 2015 - praca redaktorska nad kolejnymi tomami dramatów Arthura Millera.
Nagrody i znaczenie dorobku
Tony Kushner otrzymał Pulitzera za "Anioły w Ameryce", nagrody teatralne Tony oraz telewizyjną Emmy. Był wielokrotnie nominowany do Oscara za pracę scenariuszową, m.in. przy "Monachium", "Lincolnie" i Fabelmanach (2022). W 2013 roku uhonorowano go National Medal of Arts. Jego twórczość pokazuje, że scenariusz filmowy i dramat mogą rozmawiać o tej samej rzeczywistości odmiennymi środkami, a za każdym tytułem stoi odrębna funkcja zawodowa.
Zestawienie filmów obejmuje najważniejsze scenariusze i zadania producenckie, nie wszystkie występy dokumentalne, rozmowy telewizyjne czy archiwalne materiały z udziałem autora. Z kolei wykaz sztuk rozdziela prace oryginalne od adaptacji, ponieważ mylenie tych kategorii fałszuje zakres jego dorobku.
Powiązania i współprace
- Monachium (2005) - scenariusz
- Fabelmanowie (2022) - scenariusz i produkcja
- West Side Story (2021) - scenariusz i produkcja wykonawcza
Źródła informacji: Pulitzer.org - Tony Kushner, Pulitzer Drama 1993 Angels in America: Millennium Approaches; Academy Awards - nominacje za Munich, Lincoln, The Fabelmans; Golden Globes - scenariusze Stevena Spielberga; Broadway Database i IBDB - repertuar Kushnera; Wikipedia Tony Kushner - lista sztuk, filmów, esejów i adaptacji; Plex - filmografia scenarzysty i producenta; Wikimedia Commons - Ed Ritger/Commonwealth Club, CC BY 2.0, FlickreviewR. Fotografia: Ed Ritger / Commonwealth Club; licencja: Creative Commons Attribution 2.0 Generic (CC BY 2.0), FlickrReviewR verified; Tony Kushner podczas spotkania poświęconego 20-leciu Aniołów w Ameryce w Herbst Theatre w San Francisco, 6 listopada 2010 roku. Fot. Ed Ritger / Commonwealth Club; Wikimedia Commons, CC BY 2.0, licencja zweryfikowana przez FlickreviewR, oryginał kadrowany 1332 x 1547 px.