Ukryte działania (2016)

"Ukryte działania" - historia trzech matematyczek NASA

"Ukryte działania" ("Hidden Figures") to amerykański dramat biograficzny z 2016 roku w reżyserii Theodore'a Melfiego. Film powstał na podstawie książki Margot Lee Shetterly i opowiada o kobietach pracujących dla amerykańskiego programu kosmicznego na przełomie lat 50. i 60. XX wieku.

Głównymi bohaterkami są Katherine Johnson, Dorothy Vaughan i Mary Jackson. Wszystkie trzy były specjalistkami zatrudnionymi w ośrodku badawczym Langley w Wirginii. Ich praca odegrała istotną rolę w rozwoju amerykańskiej astronautyki, ale przez wiele lat pozostawała znacznie mniej znana niż osiągnięcia astronautów.

Film pokazuje również społeczne warunki tamtej epoki. Bohaterki muszą pracować w instytucji, w której istnieją bariery wynikające z segregacji rasowej i ograniczenia zawodowe dotyczące kobiet. Mimo to rozwijają umiejętności, walczą o uznanie oraz pomagają innym.

Fabuła filmu

Akcja koncentruje się na przygotowaniach do ważnych amerykańskich lotów kosmicznych w okresie rywalizacji ze Związkiem Radzieckim. Katherine Johnson otrzymuje zadania wymagające zaawansowanych obliczeń matematycznych. Szybko okazuje się, że jej wiedza jest potrzebna przy rozwiązywaniu problemów związanych z trajektoriami lotu oraz bezpieczeństwem astronautów.

Dorothy Vaughan nadzoruje pracę kobiet wykonujących obliczenia i dostrzega, jak nowe komputery elektroniczne zmienią charakter ich obowiązków. Zaczyna uczyć się programowania, a następnie pomaga koleżankom przygotować się do nowych zadań.

Mary Jackson chce rozwijać karierę inżynierską, lecz musi pokonać bariery formalne związane z dostępem do dodatkowego wykształcenia. Jej historia pokazuje, że talent i pracowitość nie wystarczają, jeśli instytucje ograniczają dostęp do awansu.

Produkcja łączy osobiste doświadczenia bohaterek z dużą historią rozwoju technologii. Mimo poważnego tematu zawiera wiele scen humorystycznych, dzięki którym postacie pozostają ludźmi z własnymi charakterami, a nie jedynie symbolami historycznych osiągnięć.

Katherine Johnson - matematyczka o wyjątkowych umiejętnościach

Katherine Johnson, grana przez Taraji P. Henson, jest matematyczką pracującą nad obliczeniami niezbędnymi w programie lotów kosmicznych.

Jej umiejętność szybkiego rozwiązywania skomplikowanych problemów staje się ważna dla zespołu, ale kobieta musi jednocześnie mierzyć się z brakiem zaufania i nierównym traktowaniem. Film podkreśla, jak duże znaczenie ma dla niej możliwość samodzielnej pracy i kontaktu z ludźmi odpowiedzialnymi za podejmowanie decyzji.

Historyczna Katherine Johnson rzeczywiście uczestniczyła w obliczeniach trajektorii misji kosmicznych, w tym lotu Johna Glenna na orbitę. Film upraszcza jednak część wydarzeń i nie odtwarza wszystkich procedur NASA dosłownie.

Dorothy Vaughan - od obliczeń do programowania

Dorothy Vaughan, którą gra Octavia Spencer, odpowiada za grupę kobiet wykonujących obliczenia. Jej bohaterka rozumie, że pojawienie się komputerów elektronicznych może zagrozić przyszłości zespołu, jeśli pracowniczki nie zdobędą nowych kwalifikacji.

Vaughan rozpoczyna naukę programowania i stara się umożliwić koleżankom przejście do nowego rodzaju pracy. Jest osobą praktyczną, konsekwentną i gotową do walki o szacunek dla całej grupy.

W rzeczywistości Dorothy Vaughan została kierowniczką segregowanej jednostki West Area Computing jeszcze w czasach NACA, czyli poprzedniczki NASA. Jej doświadczenie obejmowało zarówno matematykę, jak i zarządzanie pracą zespołu.

Mary Jackson - droga do zawodu inżynierki

Mary Jackson, grana przez Janelle Monáe, jest ambitną pracowniczką, która chce wykorzystać swoje zdolności techniczne i uzyskać wykształcenie potrzebne do objęcia stanowiska inżynierskiego.

Film przedstawia jej zmagania z barierami edukacyjnymi oraz formalnymi ograniczeniami. Mary jest energiczna, bezpośrednia i świadoma własnych możliwości. Jej historia pokazuje, że dyskryminacja może przejawiać się nie tylko w otwartej wrogości, ale również w przepisach utrudniających rozwój kariery.

Rzeczywista Mary Jackson została pierwszą czarnoskórą inżynierką NASA. Później angażowała się także w działania na rzecz rozwoju zawodowego kobiet.

Pozostałe postacie i obsada

Film ma rozbudowaną obsadę, w której obok trzech głównych aktorek występują znani wykonawcy ról drugoplanowych:

• Taraji P. Henson - Katherine Johnson, matematyczka.
• Octavia Spencer - Dorothy Vaughan, specjalistka od obliczeń i kierowniczka zespołu.
• Janelle Monáe - Mary Jackson, przyszła inżynierka NASA.
• Kevin Costner - Al Harrison, szef zespołu zajmującego się obliczeniami.
• Kirsten Dunst - Vivian Mitchell, przełożona pracowniczek.
• Jim Parsons - Paul Stafford, członek zespołu naukowego.
• Mahershala Ali - Jim Johnson, oficer poznający Katherine.
• Glen Powell - John Glenn, astronauta.

Nie wszystkie filmowe postacie odpowiadają dokładnie jednej osobie historycznej. Al Harrison jest postacią stworzoną na potrzeby scenariusza z inspiracji kilkoma rzeczywistymi pracownikami programu kosmicznego.

Czy "Ukryte działania" są oparte na faktach?

Tak, główne bohaterki filmu były rzeczywistymi specjalistkami związanymi z NACA i NASA. Katherine Johnson zajmowała się matematyką lotów kosmicznych, Dorothy Vaughan kierowała zespołem i zdobywała umiejętności programistyczne, a Mary Jackson rozwijała karierę inżynierską.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie ekranowe wydarzenia zostały pokazane w dokładnym porządku historycznym. Twórcy skrócili czas między poszczególnymi sytuacjami, uprościli część relacji służbowych i stworzyli niektóre postacie zbiorcze.

Dzięki temu film pozostaje przystępnym dramatem, lecz nie powinien zastępować źródeł historycznych i dokumentacji NASA, jeśli ktoś chce poznać dokładny przebieg rozwoju amerykańskiego programu kosmicznego.

Nagrody i nominacje

"Ukryte działania" otrzymały trzy nominacje do Oscara podczas ceremonii w 2017 roku:

• Najlepszy film.
• Najlepsza aktorka drugoplanowa - Octavia Spencer.
• Najlepszy scenariusz adaptowany - Allison Schroeder i Theodore Melfi.

Produkcja nie zdobyła Oscara w żadnej z tych trzech kategorii. Otrzymała natomiast nagrodę Screen Actors Guild za najlepszy występ zespołowej obsady filmowej.

Wyróżnienia potwierdziły, że film osiągnął sukces zarówno jako opowieść historyczna, jak i produkcja z silnymi kreacjami aktorskimi.

Najważniejsze informacje o filmie

• Tytuł oryginalny: "Hidden Figures".
• Polski tytuł: "Ukryte działania".
• Rok produkcji: 2016.
• Reżyseria: Theodore Melfi.
• Gatunek: dramat biograficzny, film historyczny.
• Kraj: Stany Zjednoczone.
• Czas trwania: około 127 minut.
• Podstawa scenariusza: książka Margot Lee Shetterly.

Dlaczego warto obejrzeć "Ukryte działania"?

Film pokazuje rozwój technologii kosmicznych z perspektywy ludzi, których przez dziesięciolecia rzadko przedstawiano w popularnych opowieściach. Najważniejsze są tu nie efekty specjalne, ale wiedza matematyczna, współpraca i walka o możliwość wykonywania odpowiedzialnej pracy.

Atutem są trzy różne bohaterki: skupiona Katherine, pragmatyczna Dorothy i energiczna Mary. Ich losy przypominają, że wielkie osiągnięcia naukowe są wynikiem pracy zespołów, a historia programu kosmicznego nie ogranicza się do nazwisk astronautów.