X (2022)

"X" - wakacyjny plan zdjęciowy zamienia się w koszmar

Teksas, rok 1979. Niewielka ekipa filmowa opuszcza miasto i kieruje się na prowincję, gdzie ma w ciągu kilku dni zrealizować niskobudżetową produkcję dla dorosłych. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest Wayne, przekonany, że na rozwijającym się rynku kaset wideo można zarobić duże pieniądze. Towarzyszą mu aktorzy, operator oraz dziewczyna operatora, która początkowo nie podziela entuzjazmu pozostałych.

Wynajęty budynek znajduje się na terenie farmy należącej do starszego małżeństwa. Gospodarz, Howard, nie należy do osób szczególnie gościnnych i wyraźnie nie chce, by przyjezdni interesowali się jego domem. Filmowcy liczą jednak, że uda im się skończyć zdjęcia i wyjechać, zanim ich działalność zwróci większą uwagę właścicieli.

Ti West stopniowo zmienia atmosferę. Początkowe rozmowy o ambicjach, pieniądzach i pracy w branży rozrywkowej ustępują narastającej nieufności. Odosobnienie farmy, brak łatwego kontaktu ze światem i osobliwe zachowanie gospodarzy tworzą sytuację, z której coraz trudniej znaleźć wyjście.

Obsada i role

• Mia Goth - Maxine Minx, początkująca aktorka zdecydowana zdobyć sławę, oraz Pearl, starsza mieszkanka farmy.
• Jenna Ortega - Lorraine, dziewczyna operatora RJ-a, początkowo sceptyczna wobec przedsięwzięcia.
• Brittany Snow - Bobby-Lynne, jedna z wykonawczyń głównych ról powstającego filmu.
• Scott Mescudi, znany jako Kid Cudi - Jackson, aktor występujący z Bobby-Lynne.
• Martin Henderson - Wayne, producent i organizator planu zdjęciowego.
• Owen Campbell - RJ, młody filmowiec odpowiedzialny za kamerę.
• Stephen Ure - Howard, starszy właściciel farmy.

Dla filmu istotne jest zestawienie dwóch pokoleń. Młoda grupa traktuje seksualność jako element wolności i potencjalny sposób na finansową niezależność. Jej gospodarze mają za sobą życie, w którym z wiekiem zmieniły się zarówno możliwości, jak i relacje. West nie przedstawia tego konfliktu w formie moralizatorskiej dyskusji - wykorzystuje go do budowania niepokoju, który stopniowo przybiera typową dla slashera postać.

Styl filmu i inspiracje kinem lat 70.

"X" odwołuje się do amerykańskiego kina grozy lat 70., zwłaszcza historii rozgrywających się z dala od dużych miast. Zakurzone drogi, pozornie spokojne pola i drewniane domy nie dają poczucia bezpieczeństwa. Zdjęcia Eliota Rocketta i wyważony montaż sprawiają, że nawet zwykła rozmowa może zapowiadać zagrożenie.

West długo pozwala obserwować filmowców poza bezpośrednim niebezpieczeństwem. Dzięki temu widz rozumie ich motywacje: Wayne chce zarobić, RJ marzy o realizacji czegoś ambitniejszego niż kolejna tania produkcja, a Maxine pragnie wyrwać się z dotychczasowego życia. Przemoc nie pojawia się od początku jako jedyna atrakcja, ale gdy już dochodzi do głosu, film nie łagodzi jej konsekwencji.

W obrazie powracają również pytania o starzenie się i o to, kto ma prawo czuć się atrakcyjny lub pożądany. Właśnie te motywy łączą "X" z pozostałymi częściami trylogii, choć każda z nich została zrealizowana w innym tonie.

Mia Goth w dwóch rolach

Mia Goth wciela się zarówno w Maxine, jak i w Pearl, którą odmienia zaawansowana charakteryzacja. Ten podwójny występ jest jednym z kluczy do całego cyklu. Obie bohaterki dzieli wiek i życiowe doświadczenie, lecz łączy przeświadczenie, że zasługują na coś więcej niż miejsce wyznaczone im przez otoczenie.

West powrócił do przeszłości starszej bohaterki w filmie Pearl (2022). W trzeciej części, MaXXXine (2024), kontynuuje natomiast historię młodszej aktorki. "X" można oglądać jako osobny horror, ale znajomość całej serii pozwala dostrzec więcej znaczeń w jej postaciach.

Premiera i miejsce w trylogii

Film został napisany i wyreżyserowany przez Ti Westa. Miał premierę na festiwalu SXSW w marcu 2022 roku, a amerykańska dystrybucja kinowa rozpoczęła się 18 marca tego samego roku. Za dystrybucję odpowiadało studio A24. Czas trwania wynosi 106 minut.

Choć "X" jest pierwszą zrealizowaną częścią serii, nie przedstawia jej najwcześniejszych wydarzeń. Akcja "Pearl" przenosi widza do roku 1918, a "MaXXXine" rozgrywa się w Hollywood w połowie lat 80. Oznacza to, że chronologia fabularna i kolejność premier są różne.

Co wyróżnia "X" na tle innych slasherów?

West sprawnie wykorzystuje znany schemat: grupa ludzi trafia do odosobnionego miejsca i odkrywa, że grozi jej śmiertelne niebezpieczeństwo. Nie ogranicza się jednak do kolejnych scen pościgu. Przygląda się wyobrażeniom o sukcesie, młodości i wolności, które kształtują decyzje bohaterów. Dzięki temu historia o kręceniu taniego filmu staje się również opowieścią o tym, jak bardzo ludzie boją się, że ich najlepszy czas już minął.