Samoloty, pociągi i samochody (1987)

Fabuła - dwa charaktery i jedna niemożliwa podróż

Neal Page, pracownik agencji reklamowej, pragnie tylko zdążyć do domu w Chicago przed Świętem Dziękczynienia. Po zakończeniu spotkania w Nowym Jorku rusza na lotnisko, ale jego plan niemal natychmiast zaczyna się rozpadać. W drodze spotyka Dela Griffitha, serdecznego, nadmiernie rozmownego sprzedawcę pierścieni do zasłon prysznicowych. Obaj wsiadają do samolotu, który wskutek złej pogody trafia nie tam, gdzie powinien.

Neal lubi porządek, prywatność i kontrolę nad sytuacją. Del przy każdej okazji nawiązuje znajomości, opowiada długie historie i nie zauważa, jak bardzo irytuje to towarzysza podróży. Kolejne przeszkody zmuszają ich do korzystania z różnych środków transportu. Noclegi, przesiadki i wypożyczane pojazdy prowadzą do coraz bardziej absurdalnych sytuacji.

"Samoloty, pociągi i samochody" nie jest jednak komedią wyłącznie o podróżniczych katastrofach. John Hughes stopniowo pokazuje, że Neal i Del inaczej rozumieją bliskość, samotność i potrzebę powrotu do domu. Najlepsze sceny rodzą się z napięcia między ich temperamentami, a nie z przypadkowego nagromadzenia żartów.

Obsada - aktorzy i postacie

Paramount Pictures i katalog AFI potwierdzają następujących wykonawców i ich role:

• Steve Martin - Neal Page, specjalista od reklamy próbujący dotrzeć do rodziny.
• John Candy - Del Griffith, przedstawiciel handlowy i nieoczekiwany towarzysz podróży Neala.
• Laila Robins - Susan Page, żona Neala.
• Kevin Bacon - mężczyzna ścigający się z Nealem po taksówkę.
• Michael McKean - policjant z patrolu drogowego.
• Dylan Baker - Owen, kierowca spotkany podczas podróży.
• William Windom - Bryant, rola niewymieniona w napisach.
• Carol Bruce - Joy Page.
• Olivia Burnette - Marti.
• Diana Douglas - Peg.
• Martin Ferrero - pracownik motelu.
• Larry Hankin - Doobie.
• Richard Herd - Walt.
• Susan Kellermann - kelnerka.
• Matthew Lawrence - mały Neal.
• Edie McClurg - pracownica wypożyczalni samochodów.

Steve Martin gra Neala z wyraźnie kontrolowaną irytacją: im więcej wysiłku wkłada jego bohater w zachowanie spokoju, tym szybciej traci cierpliwość. John Candy unika z kolei sprowadzenia Dela do niekończącego się źródła gagów. Pod hałaśliwym sposobem bycia widać człowieka, dla którego rozmowa z obcymi jest bardzo ważna. Wspólne sceny obu aktorów działają właśnie dlatego, że każdy z nich gra coś więcej niż jeden typ komiczny.

W filmie pojawiają się także niewielkie role, których sens polega na krótkim spotkaniu z bohaterami w podróży. Kevin Bacon uczestniczy w scenie rywalizacji o taksówkę, a Michael McKean i Dylan Baker pojawiają się na kolejnych etapach podróży.

John Hughes i przejście do komedii o dorosłych

"Planes, Trains and Automobiles" to amerykański film z 1987 roku, napisany, wyreżyserowany i wyprodukowany przez Johna Hughesa dla Paramount Pictures i Hughes Entertainment. Zdjęcia zrealizował Don Peterman, za montaż odpowiadał Paul Hirsch, a muzykę skomponował Ira Newborn.

Hughes zdobył wcześniej popularność opowieściami o nastolatkach, takimi jak "Wolny dzień Ferrisa Buellera" z 1986 roku. Tym razem postawił w centrum dwóch dorosłych ludzi, którzy mimo pozycji zawodowej nie potrafią poradzić sobie z sytuacją wymykającą się spod kontroli. W materiałach archiwalnych AFI wskazano, że pomysł na scenariusz wyrósł z doświadczeń Hughesa związanych z podróżami między Chicago a Nowym Jorkiem, kiedy pracował w reklamie.

Tempo komedii budują nie tylko kolejne przeszkody. Ważna jest powtarzalność konfliktu: Neal próbuje odzyskać kontrolę, Del odpowiada życzliwością lub kolejną opowieścią, a rezultat bywa jeszcze bardziej kłopotliwy. Widz dobrze rozumie obie strony, dlatego ich wspólna droga staje się opowieścią o zderzeniu charakterów, a nie walką sympatycznego bohatera z prostym antagonistą.

Premiera i czas trwania

Film wszedł do amerykańskich kin 25 listopada 1987 roku, tuż przed Świętem Dziękczynienia. Trwa 93 minuty. Data premiery nie była przypadkowa z punktu widzenia odbioru: rodzinne podróże w okresie świątecznym stanowią centralne doświadczenie bohaterów i wielu amerykańskich widzów.

Produkcja pozostaje jednym z najważniejszych przykładów komedii drogi w dorobku Hughesa. Jej humor wyrasta z konkretnych zachowań Steve'a Martina i Johna Candy'ego, ale emocjonalny ciężar bierze się z potrzeby kontaktu z innymi ludźmi, nawet wtedy, gdy przypadkowe spotkanie wydaje się wyjątkowo uciążliwe.