Richard Linklater

Kino niezależne i początki twórczości

Richard Stuart Linklater urodził się 30 lipca 1960 roku w Houston w stanie Teksas. Jest amerykańskim reżyserem, scenarzystą i producentem, związanym przede wszystkim z kinem niezależnym. W młodości interesował się literaturą i sportem, a doświadczenia zdobywał także poza branżą filmową.

W 1985 roku współtworzył Austin Film Society, organizację promującą kulturę filmową w Teksasie. Działalność ta wiązała się z rozwojem lokalnego środowiska kinowego, które odegrało dużą rolę w początkach kariery reżyserskiej Linklatera.

"Slacker" i "Uczniowska balanga"

Jednym z pierwszych pełnometrażowych filmów Linklatera był "Slacker" (1990, szerzej dystrybuowany od 1991 roku). Produkcja składa się z rozmów i epizodów dotyczących mieszkańców Austin. Nie ma jednego klasycznego bohatera, ponieważ kamera przechodzi od jednej grupy rozmówców do drugiej.

W "Uczniowskiej balandze" ("Dazed and Confused", 1993) reżyser przedstawił ostatni dzień roku szkolnego w teksańskim miasteczku w 1976 roku. W filmie pojawili się m.in. Matthew McConaughey, Ben Affleck i Milla Jovovich. Także tutaj ważniejsze od rozbudowanej fabuły są relacje między bohaterami i atmosfera konkretnego czasu oraz miejsca.

"Przed wschodem słońca" i współpraca z aktorami

W Przed wschodem słońca (1995) Linklater opowiedział o Jesse'em i Céline, dwojgu podróżnych, którzy poznają się w pociągu i spędzają noc w Wiedniu. Główne role zagrali Ethan Hawke i Julie Delpy.

Scenariusz Linklater napisał wspólnie z Kim Krizan. Film zdobył na Berlinale w 1995 roku Srebrnego Niedźwiedzia za najlepszą reżyserię. Dla Linklatera był to jeden z pierwszych ważnych sukcesów międzynarodowych.

Dwie kontynuacje trylogii

Dziewięć lat później powstało Przed zachodem słońca (2004), osadzone w Paryżu. Linklater, Hawke i Delpy wspólnie napisali scenariusz, wykorzystując bohaterów znanych z filmu z 1995 roku. Za tę pracę otrzymali nominację do Oscara za scenariusz adaptowany.

W Przed północą (2013) twórcy przedstawili Jessego i Céline jako parę wychowującą dzieci i spędzającą wakacje w Grecji. Scenariusz również był nominowany do Oscara w kategorii adaptowanej.

Trylogia jest szczególnym projektem w dorobku Linklatera, ponieważ odstępy między kolejnymi filmami pozwoliły pokazać rzeczywisty upływ czasu i zmiany wieku aktorów. Reżyser rozwijał temat rozmowy jako podstawowego sposobu budowania filmowej dramaturgii.

"Szkoła rocka" i kino komediowe

Linklater realizował także produkcje skierowane do szerszej publiczności. W "Szkole rocka" ("School of Rock", 2003) z Jackiem Blackiem opowiedział o muzyku podejmującym pracę nauczyciela, który zaczyna tworzyć z uczniami zespół rockowy.

Film wyróżnia się tematem edukacji, przyjaźni i kreatywności, lecz zachowuje charakterystyczne dla Linklatera zainteresowanie grupą bohaterów. W kolejnych latach wyreżyserował między innymi "Berniego" (2011) oraz komedię "Wszyscy chcą tego samego!!" ("Everybody Wants Some!!", 2016).

"Boyhood" - film realizowany przez dwanaście lat

"Boyhood" (2014) powstawał etapami od 2002 do 2013 roku. Reżyser co roku wracał do tej samej obsady, obserwując, jak dziecięcy bohater Mason dorasta. W filmie zagrali Ellar Coltrane, Patricia Arquette, Ethan Hawke i Lorelei Linklater.

Produkcja zdobyła Złoty Glob dla najlepszego filmu dramatycznego i nagrodę za reżyserię dla Linklatera. Podczas Oscarów reżyser otrzymał nominacje za film, reżyserię i scenariusz oryginalny. Statuetkę aktorską otrzymała Patricia Arquette za rolę matki Masona.

"Hit Man", "Blue Moon" i "Nouvelle Vague"

W "Hit Man" (2023, szersza dystrybucja w 2024 roku) Linklater połączył komedię kryminalną z historią mężczyzny podszywającego się pod płatnego zabójcę. Scenariusz współtworzył z aktorem Glenem Powellem, odtwórcą głównej roli.

W 2025 roku premierę miały dwa kolejne filmy reżysera. "Blue Moon" przedstawia kompozytora i autora tekstów piosenek Lorenza Harta, granego przez Ethana Hawke'a. "Nouvelle Vague" opowiada o realizacji filmu "Do utraty tchu" Jean-Luca Godarda, nawiązując do francuskiej Nowej Fali.

Wybrana filmografia reżyserska

• 1990 - "Slacker".
• 1993 - "Uczniowska balanga".
• 1995 - Przed wschodem słońca.
• 2003 - "Szkoła rocka".
• 2004 - Przed zachodem słońca.
• 2011 - "Bernie".
• 2013 - Przed północą.
• 2014 - "Boyhood".
• 2016 - "Wszyscy chcą tego samego!!".
• 2023 - "Hit Man".
• 2025 - "Blue Moon".
• 2025 - "Nouvelle Vague".