Jack Nicholson

Jack Nicholson - jedna z najbardziej rozpoznawalnych twarzy Hollywood

John Joseph Nicholson urodził się 22 kwietnia 1937 roku w Neptune w stanie New Jersey. Dorastał w rodzinie, której skomplikowaną historię poznał dopiero w dorosłym życiu. Zanim został gwiazdą, pracował w Kalifornii, zdobywał doświadczenie aktorskie i pisał scenariusze. W pierwszych latach kariery pojawiał się w niskobudżetowych filmach, w tym produkcjach Rogera Cormana.

Nicholson wyróżniał się ironicznym uśmiechem, charakterystycznym głosem i umiejętnością błyskawicznej zmiany tonu. Potrafił zagrać człowieka buntującego się przeciw regułom, samotnego romantyka, brutalnego przestępcę i psychicznie niestabilnego bohatera horroru. Zdobył trzy Oscary za role aktorskie i dwanaście nominacji, co uczyniło go jednym z najczęściej nominowanych aktorów w historii Akademii Filmowej.

"Swobodny jeździec" i przełom pod koniec lat 60.

W filmie "Swobodny jeździec" ("Easy Rider", 1969) Dennisa Hoppera Nicholson zagrał George'a Hansona, prawnika, który towarzyszy dwóm motocyklistom przemierzającym Stany Zjednoczone. Historia stała się symbolem przemian obyczajowych końca lat 60. i amerykańskiej kontrkultury.

George jest postacią bardziej konwencjonalną niż główni bohaterowie, ale ma poczucie humoru i potrafi spojrzeć krytycznie na uprzedzenia otoczenia. Nicholson otrzymał za ten występ pierwszą nominację do Oscara, w kategorii drugoplanowej. Film otworzył mu drogę do większych i bardziej wymagających ról.

W "Pięciu łatwych utworach" ("Five Easy Pieces", 1970) zagrał Bobby'ego Dupeę, człowieka uciekającego od rodzinnych oczekiwań i własnej przeszłości. Kreacja pokazała, że aktor potrafi prowadzić dramat psychologiczny bez typowego hollywoodzkiego bohaterstwa.

"Chinatown" - prywatny detektyw Jake Gittes

W "Chinatown" (1974) Romana Polańskiego Nicholson wcielił się w Jake'a Gittesa, prywatnego detektywa badającego sprawę pozornego romansu, która prowadzi do ujawnienia znacznie poważniejszych interesów w Los Angeles.

Gittes jest inteligentny, ale nie posiada pełnej kontroli nad wydarzeniami. Stopniowo dowiaduje się, jak silnie polityka, pieniądze i rodzinne tajemnice mogą wpływać na zwyczajne życie mieszkańców. Nicholson łączy tu klasyczny wizerunek detektywa z ironią i poczuciem bezradności.

Za rolę zdobył kolejną nominację do Oscara. "Chinatown" pozostaje jednym z najważniejszych przykładów neo-noir, w którym zagadka kryminalna staje się opowieścią o strukturach władzy.

Oscar za "Lot nad kukułczym gniazdem"

W "Locie nad kukułczym gniazdem" ("One Flew Over the Cuckoo's Nest", 1975) Miloša Formana zagrał Randle'a Patricka McMurphy'ego, przestępcę trafiającego do szpitala psychiatrycznego. Bohater szybko popada w konflikt z siostrą Ratched, która bardzo surowo kontroluje życie pacjentów.

Nicholson gra McMurphy'ego jako człowieka niepokornego i dalekiego od ideału, ale jednocześnie zdolnego do empatii. Jego działania pozwalają współpacjentom zobaczyć, że mogą próbować decydować o sobie. Film pyta o granice instytucjonalnej władzy, konformizm i godność człowieka.

Za występ otrzymał pierwszego Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego w 1976 roku. Sama produkcja zdobyła pięć najważniejszych statuetek Akademii, w tym za film, reżyserię i scenariusz adaptowany.

Jack Torrance w "Lśnieniu"

W horrorze "Lśnienie" ("The Shining", 1980) Stanleya Kubricka Nicholson zagrał Jacka Torrance'a, pisarza podejmującego pracę zimowego opiekuna odizolowanego hotelu Overlook. Razem z żoną i synem trafia do miejsca, w którym izolacja oraz niepokojące wydarzenia stopniowo wpływają na jego zachowanie.

Jack staje się coraz bardziej agresywny i nieprzewidywalny. Nicholson wykorzystuje mimikę, sposób poruszania się i nagłe zmiany ekspresji. Jego występ należy do najbardziej rozpoznawalnych kreacji w historii horroru, chociaż sam film początkowo spotkał się z różnymi reakcjami.

"Lśnienie" zostało oparte na powieści Stephena Kinga, ale reżyser wprowadził wiele znaczących zmian względem literackiego pierwowzoru. To rola całkowicie odmienna od filmowego McMurphy'ego, mimo że w obu historiach bohater buntuje się przeciw otaczającej go rzeczywistości.

Drugi i trzeci Oscar

W "Czułych słówkach" ("Terms of Endearment", 1983) Nicholson zagrał Garretta Breedlove'a, byłego astronautę i sąsiada Aurory Greenway. Za tę rolę otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. Film jest dramatem rodzinnym, w którym humor przeplata się z trudnymi wydarzeniami.

Trzecią statuetkę zdobył za "Lepiej być nie może" ("As Good as It Gets", 1997), gdzie zagrał Melvina Udalla, pisarza o trudnym charakterze, który stopniowo nawiązuje bliskie relacje z innymi ludźmi. Nicholson pokazuje w tej roli człowieka pełnego uprzedzeń, lecz zdolnego do zmiany.

W filmach "Batman" (1989) Tima Burtona i "Ludzie honoru" ("A Few Good Men", 1992) wystąpił natomiast jako Joker i pułkownik Nathan Jessup. Obie postacie bardzo różnią się od siebie, ale łączy je silna ekranowa obecność aktora.

Frank Costello w "Infiltracji"

W "Infiltracji" ("The Departed", 2006) Martina Scorsesego Nicholson zagrał Franka Costella, bostońskiego bossa mafijnego, którego wpływy sięgają również środowiska policji.

Billy Costigan, grany przez Leonarda DiCapria, zostaje wysłany pod przykrywką do przestępczego otoczenia Costella. Jednocześnie Colin Sullivan, którego odtwarza Matt Damon, działa w policji jako informator mafii. Costello wykorzystuje obie strony konfliktu, próbując zachować władzę i bezpieczeństwo.

Nicholson gra go jako człowieka gwałtownego, nieprzewidywalnego i przyzwyczajonego do wzbudzania lęku. Nie potrzebuje jednak ciągłej przemocy, aby pokazać dominację. Jego zachowanie często zmienia się od pozornej uprzejmości do brutalnego zastraszania.

Film zdobył Oscara dla najlepszego filmu w 2007 roku, a także nagrodę za reżyserię dla Scorsesego. Nicholson nie otrzymał za "Infiltrację" indywidualnego Oscara, lecz Frank Costello pozostał jedną z ważniejszych późnych ról w jego dorobku.

Wybrane filmy Jacka Nicholsona

• "Swobodny jeździec" (1969) - George Hanson.
• "Pięć łatwych utworów" (1970) - Bobby Dupea.
• "Chinatown" (1974) - Jake Gittes.
• "Lot nad kukułczym gniazdem" (1975) - Randle McMurphy, Oscar.
• "Lśnienie" (1980) - Jack Torrance.
• "Czułe słówka" (1983) - Garrett Breedlove, Oscar.
• "Batman" (1989) - Joker.
• "Ludzie honoru" (1992) - Nathan Jessup.
• "Lepiej być nie może" (1997) - Melvin Udall, Oscar.
• "Infiltracja" (2006) - Frank Costello.

Aktorski styl i znaczenie

Nicholson jest znany z postaci o silnej osobowości, ale jego najważniejsze kreacje nie polegają wyłącznie na intensywnej ekspresji. Gittes w "Chinatown", McMurphy w "Locie nad kukułczym gniazdem" i Melvin w "Lepiej być nie może" różnią się od siebie psychologicznie. To zdolność do tworzenia takich kontrastów pozwoliła mu przez dekady utrzymać wyjątkową pozycję w amerykańskim kinie.