Pierwszy człowiek (2018)

Neil Armstrong przed lotem Apollo 11

Akcja filmu rozpoczyna się na początku lat 60. Neil Armstrong jest pilotem doświadczalnym, który bierze udział w niezwykle niebezpiecznych testach samolotów. Wysokie prędkości, awarie i konieczność podejmowania decyzji w ułamkach sekund stanowią codzienność jego pracy. Nie jest jeszcze człowiekiem znanym na całym świecie, a program Apollo dopiero nabiera kształtu.

Armstrong przeżywa też osobistą tragedię, która wpływa na jego relacje z najbliższymi. Zapisuje się do programu astronautów NASA, lecz kolejne wyzwania zawodowe nie przynoszą mu prostego uwolnienia od bólu. Film prowadzi przez lata treningów, prób i misji, w których każda techniczna usterka może zakończyć się katastrofą.

Reżyser pokazuje między innymi przygotowania do lotów programu Gemini, krytyczne wydarzenia podczas misji Gemini 8 oraz stopniowe zbliżanie się do pierwszego lądowania człowieka na Księżycu. Znane fakty historyczne nie są tutaj zestawione jedynie jako kolejne punkty kalendarium. Widz obserwuje je z perspektywy człowieka, który musi podejmować decyzje pod presją ogromnego ryzyka.

Obsada i role

• Ryan Gosling - Neil Armstrong, pilot testowy i astronauta dowodzący misją Apollo 11.
• Claire Foy - Janet Armstrong, żona Neila, wychowująca dzieci podczas jego wieloletniej pracy dla NASA.
• Jason Clarke - Ed White, astronauta związany z programem Gemini i Apollo.
• Kyle Chandler - Deke Slayton, jeden z przełożonych i organizatorów zespołu astronautów.
• Corey Stoll - Buzz Aldrin, członek załogi Apollo 11.
• Patrick Fugit - Elliot See, astronauta i kolega Armstronga.
• Ciarán Hinds - Robert Gilruth, jeden z ważnych organizatorów amerykańskiego programu kosmicznego.
• Christopher Abbott - David Scott, astronauta uczestniczący w misji Gemini 8.
• Lukas Haas - Michael Collins, trzeci członek załogi Apollo 11.

Gosling buduje postać Armstronga poprzez oszczędne gesty i powściągliwość. Wiele emocji pozostaje niewypowiedzianych, a napięcie ujawnia się w sposobie, w jaki bohater reaguje na kolejne wydarzenia w pracy i domu. Claire Foy tworzy natomiast wyrazistą postać Janet, która nie chce, by kosmiczne ambicje instytucji całkowicie przesłoniły odpowiedzialność Neila wobec rodziny.

Ryzyko pracy astronautów

"Pierwszy człowiek" nie traktuje podboju kosmosu jako serii bezproblemowych sukcesów. Film przypomina, że lata 60. były okresem prób i błędów, a statki kosmiczne dalekie były od wygody i niezawodności kojarzonej z późniejszymi technologiami. Kabiny są ciasne, instrumenty skomplikowane, zaś hałas i drgania powodują, że lot przypomina fizyczne zmaganie z maszyną.

Znaczną część napięcia budują sytuacje, w których widz nie ma pełnego obrazu tego, co dzieje się na zewnątrz pojazdu. Kamera pozostaje blisko Armstronga, przez co ograniczone pole widzenia i brak pewności co do dalszego przebiegu misji stają się częścią doświadczenia seansu.

Ważną rolę odgrywają również inni astronauci i inżynierowie. Ich udział pomaga pokazać, że pierwszy krok na Księżycu był wynikiem wieloletniej pracy ogromnego zespołu, a nie indywidualnym osiągnięciem jednego człowieka.

Rodzina Armstrongów w centrum opowieści

W życiu Neila i Janet praca w NASA wpływa na codzienne obowiązki, małżeństwo oraz wychowywanie dzieci. Żona astronauty musi stale godzić poczucie dumy z jego pracy ze strachem przed kolejnymi niebezpiecznymi lotami. Film nie idealizuje tej relacji. Pokazuje ludzi, którzy próbują porozumieć się w sytuacji, gdy jedno z nich większość energii poświęca zadaniu o znaczeniu historycznym.

Osobiste doświadczenia Armstronga są zestawione z ogromną skalą projektu kosmicznego. Chazelle nie prowadzi dwóch odrębnych opowieści - prywatnej i zawodowej. Wydarzenia w obu sferach nieustannie na siebie oddziałują. Dlatego film działa jako dramat biograficzny nawet wtedy, gdy nie przedstawia startu rakiety ani historycznej misji.

Jak zrealizowano zdjęcia i dźwięk?

Reżyserem "Pierwszego człowieka" jest Damien Chazelle, wcześniej związany z filmami Whiplash oraz La La Land. Scenariusz napisał Josh Singer na podstawie biografii "First Man: The Life of Neil A. Armstrong" autorstwa Jamesa R. Hansena. Za zdjęcia odpowiada Linus Sandgren, a muzykę skomponował Justin Hurwitz.

Twórcy połączyli rekonstrukcje wnętrz statków kosmicznych ze zdjęciami o różnej fakturze. Sceny rodzinne mają często bardziej kameralny charakter, natomiast loty testowe wykorzystują ciasne kadry, gwałtowny ruch i rozbudowany dźwięk. Takie zestawienie podkreśla, jak odmiennych warunków doświadcza ten sam bohater w domu i podczas pracy.

Nie jest to spektakl zbudowany wyłącznie wokół efektów specjalnych. Najważniejsze wydarzenia historyczne nabierają znaczenia dzięki obserwacji przygotowań i kosztów, jakie ponosili ich uczestnicy.

Premiera i nagrody

Film miał światową premierę 29 sierpnia 2018 roku, otwierając festiwal filmowy w Wenecji. Do kin w Stanach Zjednoczonych trafił 12 października 2018 roku. Czas trwania wydania kinowego podawany przez Universal Pictures wynosi 141 minut.

Podczas ceremonii Oscarów w 2019 roku "Pierwszy człowiek" otrzymał cztery nominacje i zdobył statuetkę za najlepsze efekty specjalne. Pozostałe nominacje dotyczyły scenografii, montażu dźwięku i miksowania dźwięku.

Biografia zamiast pomnika

Znaczenie filmu wynika z perspektywy przyjętej przez reżysera. Armstrong jest postacią historyczną, lecz scenariusz nie przedstawia go jako bohatera pozbawionego wątpliwości. Więcej uwagi poświęca milczeniu, odpowiedzialności i trudnym wyborom niż patetycznym przemowom.

W odróżnieniu od późniejszego Babilonu, w którym Chazelle buduje widowisko o hałaśliwym Hollywood, "Pierwszy człowiek" działa przez bliskość kamery, ograniczoną ekspresję i uważną obserwację. To opowieść o historycznym przełomie widzianym z bardzo ludzkiej perspektywy.