The Square (2017)

"The Square" - film o odpowiedzialności i świecie sztuki

"The Square" to europejski komediodramat z 2017 roku, napisany i wyreżyserowany przez Rubena Östlunda. Jego bohater, Christian, jest dyrektorem sztokholmskiego muzeum sztuki współczesnej. Zajmuje się wystawami, promocją instytucji i kontaktami ze sponsorami, a prywatnie wychowuje córki po rozstaniu z ich matką.

Film wykorzystuje sytuacje oparte na niezręczności, napięciu społecznym i hipokryzji. Christian publicznie mówi o równości, ale w codziennych konfliktach zachowuje się inaczej, niż nakazywałyby zasady promowane przez jego muzeum.

Fabuła bez zdradzania zakończenia

Muzeum przygotowuje wystawę pod tytułem "The Square". Jej centralną część stanowi prosty kwadrat, symboliczna przestrzeń, w której wszyscy powinni móc liczyć na zaufanie i pomoc. Christian wierzy w wartość tego pomysłu, chociaż codzienna praca wymaga od niego znacznie bardziej pragmatycznych decyzji.

Pewnego dnia ktoś kradnie mu telefon i portfel. Z pomocą współpracownika ustala przybliżoną lokalizację urządzenia. Zamiast zwrócić się bezpośrednio do jednej osoby, przygotowuje list z żądaniem oddania rzeczy i rozsyła go do mieszkańców całego budynku. Konsekwencje tej decyzji szybko okazują się trudne do opanowania.

W tym samym czasie agencja reklamowa proponuje kontrowersyjny film mający promować muzealną instalację. Materiał zdobywa popularność, ale wywołuje oburzenie opinii publicznej. Christian musi reagować na kryzys związany z własną instytucją, choć początkowo traktował promocję jako sprawę drugorzędną.

Obsada filmu

• Claes Bang - Christian, dyrektor muzeum.
• Elisabeth Moss - Anne, amerykańska dziennikarka.
• Dominic West - Julian, artysta udzielający publicznego wywiadu.
• Terry Notary - Oleg, performer.
• Christopher Læssø - Michael, współpracownik Christiana.
• Marina Schiptjenko - Elna.

Claes Bang odgrywa Christiana jako człowieka swobodnie poruszającego się wśród elit, lecz nie zawsze radzącego sobie z bezpośrednią konfrontacją. Kolejne decyzje bohatera wynikają nie tyle ze złej woli, ile z przyzwyczajenia do dystansu dzielącego go od problemów innych ludzi.

Tytułowa instalacja i jej znaczenie

Kwadrat jest obietnicą określonego zachowania społecznego. Każdy człowiek znajdujący się wewnątrz tej symbolicznej przestrzeni ma takie samo prawo do pomocy i szacunku. Właśnie z tym przesłaniem reżyser konfrontuje codzienne wybory bohatera.

Film pokazuje również pracowników muzeum próbujących uzasadniać prowokacyjne dzieła językiem artystycznych manifestów. Östlund nie neguje wartości sztuki współczesnej, lecz pyta, czy tworzone wokół niej instytucje rzeczywiście kierują się deklarowanymi zasadami.

Kolacja i performans Olega

Jedna z najgłośniejszych scen rozgrywa się podczas uroczystej kolacji dla darczyńców. Performer Oleg, grany przez Terry'ego Notary'ego, naśladuje małpę. Jego zachowanie stopniowo staje się coraz bardziej agresywne. Goście początkowo uznają je za część przedstawienia i unikają interwencji.

Scena wykorzystuje umiejętności Notary'ego, znanego z pracy przy postaciach ruchowych w kinie. Pokazuje też mechanizm odpowiedzialności rozproszonej: im więcej osób obserwuje niepokojące zdarzenie, tym trudniej którejkolwiek z nich zdecydować się na działanie.

Zdjęcia i sposób realizacji

Operatorem był Fredrik Wenzel. W wielu scenach reżyser korzysta z nieruchomej kamery i długich ujęć, pozostawiając widzowi czas na obserwację gestów i reakcji. Humor powstaje dzięki rozbieżności między tym, jak postacie chcą być postrzegane, a tym, co rzeczywiście robią.

Akcja przenosi się między eleganckimi pomieszczeniami muzeum, restauracjami a zwykłymi ulicami Sztokholmu. Kontrast przestrzeni podkreśla różnice społeczne, z którymi mierzy się Christian.

Cannes, Oscar i polska premiera

"The Square" zdobyło Złotą Palmę w Cannes w 2017 roku. Podczas Europejskich Nagród Filmowych wyróżniono produkcję m.in. za film, reżyserię, scenariusz i występ Claesa Banga. W 2018 roku była nominowana do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego, reprezentując Szwecję.

Polska premiera kinowa odbyła się 15 września 2017 roku. W 2022 roku Östlund ponownie zdobył Złotą Palmę, tym razem za W trójkącie, opowieść o luksusowym rejsie i odwróceniu społecznej hierarchii.

Dane produkcyjne

• Tytuł: "The Square".
• Rok produkcji: 2017.
• Scenariusz i reżyseria: Ruben Östlund.
• Zdjęcia: Fredrik Wenzel.
• Główna obsada: Claes Bang, Elisabeth Moss, Dominic West.
• Czas trwania: 142 minuty.
• Polska premiera: 15 września 2017 roku.
• Cannes 2017: Złota Palma.
• Oscary 2018: nominacja za najlepszy film nieanglojęzyczny.