Uwaga: pełne spoilery odcinka „Joan Is Awful” (2023), otwierającego szósty sezon „Czarnego lustra”. Tekst ujawnia, kim jest prawdziwa Joan oraz jak działa platforma Streamberry. Podstawowe informacje o serialu znajdziesz na stronie „Black Mirror”.
Która Joan jest prawdziwa?
Największy zwrot akcji polega na tym, że bohaterka grana przez Annie Murphy, którą widz śledzi niemal przez cały odcinek, sama jest cyfrową postacią. Nie jest kobietą, której życie Streamberry zaczęło pokazywać w telewizji. W rzeczywistości oryginalna Joan, nazywana Source Joan, wygląda inaczej. Gra ją Kayla Lorette i pojawia się dopiero pod koniec historii.
Source Joan jest zwykłą użytkowniczką platformy. Włączając Streamberry, ogląda telewizyjną wersję własnego życia z wizerunkiem Annie Murphy. Tymczasem Joan grana przez Murphy ogląda na ekranie historię swojego życia, w której występuje Salma Hayek. Odcinek przez cały czas pokazuje widzom pierwszy poziom serialowej symulacji, choć przedstawia go jako prawdziwy świat.
Dopiero po ujawnieniu konstrukcji można dostrzec, dlaczego dom, praca i otoczenie Annie Murphy wyglądają bardziej widowiskowo niż codzienność osoby, którą bohaterka miała być. To świat przetworzony na potrzeby atrakcyjnego programu.
Jak działają kolejne poziomy rzeczywistości?
Na poziomie źródłowym żyje Source Joan. Komputer Streamberry tworzy pierwszą fikcyjną wersję jej historii z cyfrową Annie Murphy. W tej wersji powstaje następny serial z podobizną Salmy Hayek. Z kolei jego bohaterka ogląda kolejną produkcję z cyfrową Cate Blanchett.
Każda postać we własnej warstwie uważa się za prawdziwego człowieka. To nie są aktorki, które na zmianę chodzą do studia i odgrywają te same sceny. Quamputer generuje kompletną rzeczywistość wraz z mieszkańcami, którzy nie wiedzą, że są jej częścią. Z tej perspektywy również postać o wyglądzie Michaela Cery, wyjaśniająca bohaterkom technologię w siedzibie firmy, jest wygenerowaną wersją pracownika.
Poszczególne poziomy nie oznaczają też, że prawdziwa Joan ma kilka równoprawnych ciał w oddzielnych światach. Jej osobista historia służy jako materiał wejściowy dla kolejnych przedstawień, coraz bardziej odległych od realnej codzienności.
Co robi Quamputer?
Właścicielka Streamberry wyjaśnia, że superkomputer potrafi przetwarzać zachowania użytkowników i automatycznie wytwarzać seriale z cyfrowymi podobiznami znanych aktorów. Platforma chce tworzyć podobne programy dla ogromnej liczby osób, wykorzystując ich prywatne decyzje jako materiał fabularny.
Ważne jest to, jakie wydarzenia wybiera system. Joan nie ogląda spokojnego, uczciwego portretu swojego życia. Streamberry eksponuje kłamstwa, kompromitacje i najgorsze momenty, ponieważ negatywne emocje przyciągają uwagę widzów. Bohaterka nie może skontrolować, co zostanie opublikowane, a jej próby ratowania reputacji natychmiast stają się kolejnymi scenami serialu.
Quamputer nie jest realistycznym opisem możliwości współczesnych komputerów kwantowych. To fikcyjna maszyna służąca pokazaniu, jak daleko może posunąć się firma, która zamienia zgodę na przetwarzanie danych w prawo do wystawienia całego życia użytkownika na sprzedaż.
Dlaczego Salma Hayek nie mogła zatrzymać programu?
Joan postanawia sprowokować aktorkę do interwencji. Zachowuje się skandalicznie podczas ceremonii w kościele, wiedząc, że jej telewizyjna wersja będzie musiała zrobić to samo. Wizerunek Salmy Hayek zostaje użyty do przedstawienia kompromitującej sceny, co wywołuje protest.
Przedstawiciele firmy twierdzą jednak, że mogą legalnie korzystać z wyglądu aktorki na mocy umowy licencyjnej. W przypadku Joan powołują się na warunki zaakceptowane przez użytkowniczkę usługi. Z formalnego punktu widzenia dokumenty istnieją. Problem polega na tym, że zgoda na skomplikowany regulamin nie oznacza, że człowiek rozumie wszystkie przyszłe sposoby wykorzystania własnego życia.
Finał pokazuje dodatkowo, że współpraca Annie Murphy i Salmy Hayek, którą widzieliśmy, sama była częścią symulacji. W świecie źródłowym Joan spotyka prawdziwą Annie Murphy, której wizerunek Streamberry wykorzystało w produkcji.
Dlaczego Joan niszczy komputer, skoro sama jest jego częścią?
W siedzibie firmy Joan o wyglądzie Annie Murphy dociera do Quamputera i zamierza rozbić go siekierą. Słyszy, że jeśli to zrobi, wszystkie istoty żyjące na jej poziomie symulacji przestaną istnieć. Zagrożenie dotyczy więc również jej samej i towarzyszącej jej cyfrowej wersji Salmy Hayek.
Joan rozumie jednak, że odgrywa wydarzenia, które musiały już nastąpić w życiu Source Joan. Skoro w symulacji dotarła do momentu zniszczenia maszyny, oryginalna kobieta również musiała podjąć taką decyzję. To nie podróż cyfrowej postaci do realnego świata. To zakończenie przedstawienia, którego pierwowzór zdążył doprowadzić do tego samego finału.
Po rozbiciu komputera odcinek przenosi perspektywę na Source Joan. Nie oglądamy przemiany Annie Murphy w Kaylę Lorette ani transferu jej świadomości do ludzkiego ciała. Poznajemy po prostu rzeczywisty poziom opowieści, który wcześniej był przed widzem ukryty.
Co stało się z prawdziwą Joan?
Source Joan została objęta dozorem po zniszczeniu kosztownego sprzętu. Nosi elektroniczną opaskę, ale wydaje się spokojniejsza niż bohaterka z początku historii. Rozmawia z terapeutką, próbuje żyć zgodnie z własnymi potrzebami i nie podporządkowuje już każdej decyzji oczekiwaniom pracodawcy lub otoczenia.
Przyjaźni się również z prawdziwą Annie Murphy. Obie poniosły konsekwencje wtargnięcia do siedziby Streamberry. W scenie podczas napisów końcowych możemy ponadto zobaczyć pierwotną wersję kompromitującego zdarzenia w kościele, tym razem z udziałem Source Joan. Ostatni żart przypomina, że wcześniejsze obrazy z cyfrowymi aktorkami były przekształconymi kopiami prawdziwych wydarzeń.
Co oznacza zakończenie „Joan Is Awful”?
Reżyserka Ally Pankiw określała temat odcinka przez pryzmat zgody i prawa do własnego wizerunku. „Joan Is Awful” nie sprowadza się do żartu z automatycznego generowania seriali. Opowiada o sytuacji, w której użytkownik oddaje firmie dane, nie zdając sobie sprawy, że mogą one zostać wykorzystane wbrew jego interesom.
Odcinek stawia jeszcze jedno trudne pytanie: co z cyfrowymi postaciami, które wierzyły we własne istnienie? Dla Source Joan zniszczenie Quamputera oznacza koniec nadużyć platformy. Dla mieszkańców wygenerowanych światów może oznaczać unicestwienie. Film nie rozwiązuje tego moralnego paradoksu, a jedynie pokazuje, jak niebezpieczne jest traktowanie całych wirtualnych rzeczywistości jak produktu.
Więcej o serialu przeczytasz w karcie „Czarnego lustra”. Podobny problem cyfrowych kopii i ich praw pojawia się w „White Christmas”.