Babel (2006)

Jeden strzał, cztery pozornie odległe historie

Richard i Susan podróżują po Maroku, próbując odbudować relację nadwerężoną rodzinnym kryzysem. Podczas przejazdu autobusem Susan zostaje ciężko ranna wskutek strzału z karabinu. Richard stara się znaleźć pomoc, ale trafia do miejsca, w którym porozumienie z mieszkańcami wymaga tłumaczenia, cierpliwości i zaufania. Narastająca panika pozostałych pasażerów tylko pogarsza sytuację.

W tym samym czasie dwaj marokańscy chłopcy sprawdzają możliwości broni przekazanej ich rodzinie do ochrony stada. Nie rozumieją jeszcze wszystkich skutków własnego zachowania. Incydent zostaje szybko potraktowany jako możliwy akt terrorystyczny, choć prawda o jego okolicznościach jest inna. Film pokazuje, jak błędna interpretacja zdarzenia potrafi skierować uwagę całych instytucji na niewłaściwe tropy.

W Stanach Zjednoczonych Amelia opiekuje się dziećmi Richarda i Susan. Ponieważ ich rodzice nie mogą wrócić na czas, kobieta zabiera podopiecznych do Meksyku na rodzinne wesele. Podczas drogi powrotnej dochodzi do konfliktu na granicy, gdzie pozornie drobna decyzja prowadzi do poważnych konsekwencji dla wszystkich uczestników podróży.

Czwarty wątek rozgrywa się w Tokio. Niesłysząca Chieko próbuje odnaleźć bliskość po śmierci matki. Jej ojciec jest zajęty własnymi sprawami, a codzienne kontakty z otoczeniem stają się źródłem frustracji. Japońska historia początkowo wydaje się oderwana od wydarzeń w Maroku, ale stopniowo odkrywa się związek między nimi.

Obsada filmu "Babel"

• Brad Pitt - Richard Jones, amerykański turysta próbujący ratować żonę.
• Cate Blanchett - Susan Jones, ciężko ranna podczas podróży po Maroku.
• Rinko Kikuchi - Chieko Wataya, niesłysząca nastolatka z Tokio.
• Kōji Yakusho - Yasujiro Wataya, ojciec Chieko.
• Adriana Barraza - Amelia Hernández, opiekunka dzieci Richarda i Susan.
• Gael García Bernal - Santiago, siostrzeniec Amelii.
• Boubker Ait El Caid - Yussef, marokański chłopiec biorący udział w strzelaniu.
• Said Tarchani - Ahmed, brat Yussefa.
• Mohamed Akhzam - Abdullah, ojciec obu chłopców.
• Elle Fanning - Debbie Jones, córka Richarda i Susan.
• Nathan Gamble - Mike Jones, ich syn.
• Satoshi Nikaido - detektyw Kenji Mamiya, prowadzący dochodzenie w japońskim wątku.

Postacie nie spotykają się wszystkie w jednym miejscu. Wspólnym elementem jest raczej ich zależność od cudzych decyzji. Richard nie ma wpływu na to, kiedy nadejdzie pomoc. Amelia nie potrafi przekonać funkcjonariuszy, że sytuacja jest bardziej złożona niż sugerują dokumenty. Chieko chce być zrozumiana, ale jej otoczenie nie potrafi odpowiedzieć na to, czego naprawdę potrzebuje.

Rinko Kikuchi jako Chieko

Dla Rinko Kikuchi rola Chieko była przełomem w międzynarodowej karierze. Aktorka przedstawia nastolatkę, której trudności w komunikowaniu się z otoczeniem nakładają się na żałobę, samotność i silną potrzebę akceptacji. Nie jest to jednak postać zdefiniowana wyłącznie przez niesłyszenie. Jej zachowanie ma związek również z wiekiem, relacjami rodzinnymi i reakcjami innych ludzi.

Sceny z Tokio wykorzystują odmienny sposób budowania dźwięku. W wybranych momentach reżyser ogranicza to, co słyszy widz, aby zmienić perspektywę obserwowania miasta i ludzi. Zamiast deklaratywnego dialogu ważniejsze stają się spojrzenia, gesty i napięcie pomiędzy osobami przebywającymi w jednym pomieszczeniu.

Kikuchi otrzymała za tę rolę nominację do Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej podczas ceremonii w 2007 roku. Później wystąpiła w zupełnie innych gatunkach, między innymi jako Mako Mori w Pacific Rim (2013) i wiedźma Mizuki w 47 roninach (2013). Zestawienie tych produkcji pokazuje jej swobodę w przechodzeniu od dramatu psychologicznego do widowiska science fiction i fantasy.

Dlaczego wydarzenia w filmie się łączą?

Scenariusz nie prowadzi historii w tradycyjnej kolejności. Opowieści z różnych części świata są przeplatane tak, aby stopniowo odsłaniać znaczenie pozornie nieistotnych szczegółów. Widz wcześniej poznaje konsekwencje niektórych wydarzeń, a dopiero później dowiaduje się, co je wywołało.

Jednym z motywów jest brak porozumienia wynikający z różnic językowych. Inne konflikty mają jednak odmienne podłoże: brak zaufania do obcych, strach przed policją, nierówność społeczną, samotność w rodzinie i uprzedzenia. Film nie sugeruje, że wystarczyłoby przetłumaczyć wszystkie wypowiedzi, aby rozwiązać problemy. Ludzie potrafią nie rozumieć się również wtedy, gdy posługują się tym samym językiem.

Tytuł odwołuje się do biblijnej wieży Babel. W tej historii ludzie również tracą możliwość łatwego porozumienia. Reżyser przenosi ten motyw do współczesnego świata, w którym szybka komunikacja i międzynarodowe podróże nie gwarantują wzajemnego zrozumienia.

Alejandro González Iñárritu i realizacja

Reżyserem jest Alejandro González Iñárritu, a scenariusz napisał Guillermo Arriaga. Za zdjęcia odpowiada Rodrigo Prieto, montaż współtworzyli Stephen Mirrione i Douglas Crise, a muzykę skomponował Gustavo Santaolalla.

"Babel" zamyka nieformalną trylogię filmów Iñárritu i Arriagi opartych na wielu przecinających się historiach. Wcześniej powstały "Amores perros" (2000) oraz "21 gramów" (2003). Nie są to fabularne kontynuacje, lecz produkcje połączone zainteresowaniem losem ludzi, których decyzje wpływają na życie nieznajomych.

Zdjęcia realizowano w różnych częściach świata. Marokańskie krajobrazy, ruchliwe ulice Tokio i sceny przy granicy amerykańsko-meksykańskiej mają własną kolorystykę i rytm. Zmiany miejsca nie służą jedynie pokazaniu geograficznego rozmachu. Podkreślają odmienne warunki życia bohaterów, którzy mimo różnic doświadczają podobnej bezradności.

Nagrody i premiera

Film pokazano w konkursie głównym festiwalu w Cannes w 2006 roku, gdzie Alejandro González Iñárritu otrzymał nagrodę za najlepszą reżyserię. "Babel" zdobył także Oscara za oryginalną muzykę Gustavo Santaolalli i otrzymał nominacje do Oscara, między innymi dla najlepszego filmu oraz za role drugoplanowe Adriany Barrazy i Rinko Kikuchi.

Festiwal w Cannes podaje czas trwania 142 minut, natomiast niektóre katalogi wymieniają 143 lub 144 minuty, zależnie od wersji i sposobu pomiaru. Jest to międzynarodowa koprodukcja, w której wykorzystano kilka języków i odmienne środowiska kulturowe.

Najważniejszą cechą "Babel" pozostaje konstrukcja scenariusza. Wydarzenia w Maroku, Japonii i na granicy Meksyku ze Stanami Zjednoczonymi pokazują, że pozornie odległe historie mogą okazać się częścią jednego ciągu przyczyn i skutków. Film pozostawia widzowi zadanie samodzielnego zestawienia tych doświadczeń.