Parnassus (2009)

Doktor Parnassus i zakład z diabłem

Doktor Parnassus kieruje niewielką trupą teatralną, która podróżuje po współczesnym Londynie i wystawia niezwykły spektakl. Widzowie mogą przejść przez magiczne lustro do świata odpowiadającego ich wyobrażeniom i pragnieniom. Parnassus posiada dar wpływania na ludzką fantazję, lecz płaci za niego wysoką cenę. Dawno temu zawarł umowę z tajemniczym panem Nickiem, który okazuje się diabelskim przeciwnikiem i partnerem w niekończących się zakładach.

Stawką ostatniego porozumienia jest Valentina, szesnastoletnia córka doktora. Parnassus próbuje ocalić dziewczynę, zanim Nick przyjdzie upomnieć się o należną mu nagrodę. W trupie pomagają mu Anton i niewielkiego wzrostu Percy, ale ich dotychczasowe wysiłki nie wystarczają. Wszystko zmienia spotkanie z Tonym, tajemniczym mężczyzną znalezionym w niebezpiecznych okolicznościach.

Tony okazuje się człowiekiem elokwentnym i niezwykle skutecznym w przekonywaniu ludzi do udziału w przedstawieniu. Jego przeszłość stopniowo budzi jednak wątpliwości. Im częściej bohaterowie odwiedzają świat za lustrem, tym wyraźniej okazuje się, że magia potrafi zarówno spełniać marzenia, jak i ujawniać egoizm oraz skrywane lęki.

Obsada "Parnassusa" i role

• Andrew Garfield - Anton.
• Christopher Plummer - doktor Parnassus.
• Richard Riddell - Martin.
• Katie Lyons - dziewczyna Martina.
• Richard Shanks - przyjaciel Martina.
• Lily Cole - Valentina.
• Verne Troyer - Percy.
• Bruce Crawford - przemieniony Martin.
• Johnny Harris - policjant.
• Lorraine Cheshire - matka.
• Mark Benton - ojciec.
• Lewis Gott - Diego.
• Sian Scott - Linda.
• Simon Day - wuj Bob.
• Moya Brady - ciotka Flo.
• Charles McKeown - inspektor jarmarku.
• Tom Waits - pan Nick.
• Mackenzie Gray - pierwszy mnich.
• Yurij Kis - drugi mnich.
• Ian A. Wallace - trzeci mnich.
• Heath Ledger - Tony.
• Amanda Walker - klientka.
• Joann Condon - klientka.
• Carolyn Pickles - klientka.
• Paloma Faith - Sally.
• Montserrat Lombard - koleżanka Sally.
• Craig Fraser - elegancki mężczyzna.
• Amy Marston - klientka.
• Gwendoline Christie - klientka.
• Lucy Russell - klientka.
• Maggie Steed - kobieta LV.
• Ben Cartwright - policjant.
• Gavin Rolph - policjant.
• Johnny Depp - Tony w Imaginarium - pierwsza przemiana.
• Vitaly Kravchenko - Piotr.
• Ray Cooper - Vladimir.
• Emil Hostina - Serge.
• Igor Ingelsman - Gregor.
• Sarah Groundwater-Law - sprzedawczyni.
• Jude Law - Tony w Imaginarium - druga przemiana.
• Dean Moen - uśmiechnięty policjant.
• Fraser Aitcheson - tańczący policjant.
• Michael Bean - tańczący policjant.
• Jason Griffith - tańczący policjant.
• Scott A. McGillivray - tańczący policjant.
• John Stewart - tańczący policjant.
• Chris Cochrane - tańczący policjant.
• Pearce Visser - tańczący policjant.
• Patrick Bahrich - tańczący policjant.
• Georgina Hegedos - babuszka.
• Colin Farrell - Tony w Imaginarium - trzecia przemiana.
• Cassandra Sawtell - Olga.
• Carrie Genzel - dziennikarka.
• Mark Oliver - dziennikarz.
• Peter Stormare - prezydent.
• Donna Lysell - żona prezydenta.
• Michael Eklund - asystent Tony'ego.
• Charles R. Singh - ochroniarz.
• Ryan Grantham - Anton jako dziecko.
• Peter New - ratownik medyczny.
• Michael Jonsson - ratownik medyczny.
• Emma Karwandy - córka Valentiny.
• Quinn Lord - chłopiec.
• Bart Anderson - ojciec chłopca.
• Erika Conway - matka chłopca.
• Wendy Carson - zakonnica.
• Christine McMahon - zakonnica.

Christopher Plummer gra Parnassusa jako człowieka zmęczonego wielowiekowym życiem i kolejnymi porażkami. Tom Waits wciela się w pana Nicka, który prowadzi zakłady z wyrafinowaną ironią. Lily Cole jako Valentina reprezentuje pragnienie samodzielności, a Andrew Garfield jako Anton próbuje ochronić ją przed niebezpieczeństwem.

Heath Ledger wystąpił jako Tony w scenach rozgrywających się poza magicznym lustrem. Johnny Depp, Jude Law i Colin Farrell zagrali trzy kolejne wersje tej samej postaci w świecie wyobraźni. Nie są odrębnymi bohaterami. Ich przemiany należą do centralnego pomysłu wizualnego filmu i uzasadniają zmienność wyglądu Tony'ego w surrealistycznych sekwencjach.

Verne Troyer występuje jako Percy, jeden z najbliższych współpracowników doktora. W mniejszych rolach pojawiają się między innymi Paloma Faith jako Sally, Peter Stormare jako prezydent i Gwendoline Christie w roli klientki.

Jak dokończono film po śmierci Heatha Ledgera?

W trakcie realizacji filmu, 22 stycznia 2008 roku, Heath Ledger zmarł w Nowym Jorku. Jego śmierć zagroziła ukończeniu produkcji, ponieważ aktor zdążył zagrać tylko część zaplanowanych scen. Terry Gilliam wraz ze scenarzystą Charlesem McKeownem poszukiwali rozwiązania, które pozwoliłoby zachować nagrany materiał bez sztucznego zastępowania wykonawcy.

Ostatecznie Johnny Depp, Jude Law i Colin Farrell zgodzili się zagrać trzy odmienne wcielenia Tony'ego. Filmowa historia zakłada przechodzenie przez magiczne lustro, dlatego zmiany twarzy w świecie Imaginarium mogły stać się naturalną częścią opowieści. Rozwiązanie to nie polegało na cyfrowym odtwarzaniu twarzy Ledgera. Producenci podkreślali, że jego już nakręcone sceny pozostały integralną częścią filmu.

Dzięki temu "Parnassus" jest jednym z ostatnich projektów aktora, a jego ekranowy udział został zachowany. To jednocześnie przykład rzadko spotykanej sytuacji, w której trudności produkcyjne wpłynęły na ostateczną strukturę narracji. Film bywa opisywany jako pośmiertny występ Ledgera, ale istotne jest wyjaśnienie, że trzej aktorzy zagrali jedną postać w alternatywnych wcieleniach.

Fantastyka Terry'ego Gilliama

Terry Gilliam od dawna interesuje się bohaterami, którzy próbują przeciwstawić się szarej rzeczywistości dzięki wyobraźni. W "Parnassusie" ten temat zostaje dosłownie przeniesiony na ekran: magiczne lustro jest bramą do świata fantazji, lecz to pragnienia odwiedzających decydują o przebiegu doświadczenia.

Film łączy dekoracje inspirowane dawnym teatrem jarmarcznym z obrazami tworzonymi przy użyciu efektów cyfrowych. Sceny w realistycznym Londynie kontrastują z przesadnie barwnymi krajobrazami, fantastycznymi konstrukcjami i symbolicznymi postaciami. Dzięki temu opowieść nie jest zwykłym fantasy o magicznym przedmiocie. Dotyczy odpowiedzialności za składane obietnice, pokusy zdobycia wpływu na innych i ceny, jaką płaci się za własne pragnienia.

Ważne jest też to, że Tony nie zostaje przedstawiony jako bezinteresowny wybawca. Jego zdolność do oczarowywania ludzi może stać się równie niebezpieczna jak sama magia. Parnassus musi więc ocenić, czy nowy członek trupy naprawdę pomoże ocalić córkę.

Twórcy i realizacja

Film wyreżyserował Terry Gilliam na podstawie scenariusza napisanego wspólnie z Charlesem McKeownem. Zdjęcia zrealizował Nicola Pecorini, montaż przygotował Mick Audsley, a muzykę skomponowali Jeff Danna i Mychael Danna. Za scenografię odpowiadała Anastasia Masaro, natomiast kostiumy zaprojektowała Monique Prudhomme.

Wśród producentów znaleźli się Amy Gilliam, Samuel Hadida i William Vince. Realizacja miała charakter międzynarodowy, z udziałem ekip brytyjskich i kanadyjskich. Efekty wizualne współtworzyły liczne studia pracujące nad obrazami świata za lustrem.

Światowa premiera odbyła się podczas festiwalu w Cannes w 2009 roku, poza konkursem głównym. Film trafił do europejskich kin jesienią 2009 roku, a polska premiera odbyła się 8 stycznia 2010 roku. Polski dystrybutor Gutek Film podaje czas trwania 122 minuty.

"Parnassus" otrzymał dwie nominacje do Oscarów podczas ceremonii w 2010 roku: za kostiumy i scenografię. Nominacje te potwierdzają znaczenie wizualnej strony produkcji, choć jej narracja pozostaje celowo rozbudowana i nie zawsze łatwa w odbiorze.

Dla widzów zainteresowanych filmografią Heatha Ledgera "Parnassus" stanowi szczególną pozycję. W przeciwieństwie do roli Jokera w "Mrocznym Rycerzu" jest częścią wielowątkowej opowieści o teatrze i wyobraźni. Oba filmy pokazują jednak, jak silnie aktor potrafił budować postacie funkcjonujące pomiędzy rzeczywistością a wykreowaną tożsamością.