Czarownica: Bajka ludowa z Nowej Anglii (2015)

Historia powstania filmu

"Czarownica: Bajka ludowa z Nowej Anglii" ("The VVitch: A New-England Folktale") to horror historyczny z 2015 roku, napisany i wyreżyserowany przez Roberta Eggersa. Jest jego debiutem pełnometrażowym. Światową premierę miał w styczniu 2015 roku podczas festiwalu Sundance, natomiast do szerokiej dystrybucji kinowej w Stanach Zjednoczonych trafił w lutym 2016 roku.

Akcja rozgrywa się w Nowej Anglii w latach 30. XVII wieku. Film odtwarza życie purytańskiej rodziny, dla której religia określa nie tylko zasady moralne, lecz także sposób interpretowania chorób, nieurodzaju i osobistego nieszczęścia. Eggers korzystał z historycznych materiałów dotyczących wierzeń oraz oskarżeń o czary, a dialogi napisano z wykorzystaniem archaizowanego języka angielskiego.

Fabuła bez zdradzania zakończenia

William, jego żona Katherine i pięcioro dzieci opuszczają osadę po sporze z jej przywódcami religijnymi. Rodzina zakłada gospodarstwo na skraju lasu, licząc na samodzielne utrzymanie i życie zgodne z własnym rozumieniem wiary. Najstarszą córką jest Thomasin, która pomaga matce w obowiązkach i opiece nad młodszym rodzeństwem.

Niedługo po przeprowadzce znika niemowlę Samuel. Poszukiwania nie przynoszą odpowiedzi, a gospodarstwo staje w obliczu kolejnych problemów. Uprawy nie przynoszą oczekiwanych plonów, zwierzęta zachowują się niepokojąco, a rodzice coraz częściej interpretują codzienne wydarzenia jako znaki działania sił nadprzyrodzonych.

Katherine pogrąża się w żałobie, podczas gdy William próbuje zachować pozycję głowy rodziny. Starszy syn Caleb chce pomóc ojcu, lecz także on odczuwa ciężar religijnych oczekiwań. Thomasin zostaje stopniowo obarczana odpowiedzialnością za kłopoty, których przyczyny pozostają niejasne. Film śledzi rozpad rodzinnego zaufania w warunkach narastającej izolacji.

Obsada i postacie

• Anya Taylor-Joy - Thomasin, najstarsza córka.
• Ralph Ineson - William, ojciec rodziny.
• Kate Dickie - Katherine, matka Thomasin.
• Harvey Scrimshaw - Caleb, starszy syn.
• Ellie Grainger - Mercy, młodsza córka.
• Lucas Dawson - Jonas, młodszy syn.
• Julian Richings - gubernator osady.
• Bathsheba Garnett - starsza wiedźma.

Dla Anyi Taylor-Joy rola Thomasin była przełomem filmowym. Aktorka buduje postać dziewczyny, która stara się sprostać oczekiwaniom rodziców, choć coraz trudniej jej przekonać ich o własnej niewinności. Ralph Ineson gra ojca dumnego i przywiązanego do zasad, natomiast Kate Dickie przedstawia Katherine jako kobietę przeżywającą stratę i narastający lęk.

Nowa Anglia i purytańskie wierzenia

Akcję osadzono na początku kolonizacji angielskiej Nowej Anglii. Wiara w rzeczywistą działalność szatana była w wielu ówczesnych społecznościach częścią religijnego obrazu świata. Podejrzenia dotyczące czarów mogły więc wynikać z wydarzeń, które współczesny widz uznałby za przypadek lub nieszczęśliwy zbieg okoliczności.

Eggers nie przedstawia osady jako współczesnego społeczeństwa ubranego w dawne kostiumy. Konflikty bohaterów wynikają z ich wyobrażeń o grzechu, posłuszeństwie, płci oraz rodzicielskiej odpowiedzialności. Szczególne znaczenie ma pozycja Thomasin, która jest już wystarczająco dorosła, aby pracować jak kobieta, ale nadal nie może decydować o swoim losie.

Scenografia, język i muzyka

Film nakręcono w naturalnych plenerach w kanadyjskim Ontario. Drewniany dom, skromne wyposażenie i robocze ubrania oddają surowość życia rodziny. Za zdjęcia odpowiadał Jarin Blaschke, który wykorzystywał naturalne światło oraz ograniczoną paletę kolorystyczną. Dzięki temu nawet zwyczajne sceny codziennej pracy zachowują chłodny, niepokojący charakter.

Muzykę skomponował Mark Korven. Ścieżka dźwiękowa korzysta z dysonansów, chóralnych głosów i nieregularnych brzmień. Zamiast prowadzić widza od jednego gwałtownego efektu do następnego, tworzy napięcie utrzymujące się także podczas pozornie spokojnych scen.

Recepcja i nagrody

Za "Czarownicę" Robert Eggers otrzymał nagrodę za reżyserię w amerykańskim konkursie dramatycznym Sundance w 2015 roku. Podczas Independent Spirit Awards w 2017 roku produkcja zwyciężyła w kategoriach najlepszego debiutu pełnometrażowego oraz najlepszego debiutanckiego scenariusza.

Film nie otrzymał nominacji do Oscara. Przyniósł natomiast rozpoznawalność Robertowi Eggersowi i Anyi Taylor-Joy oraz stał się istotnym przykładem współczesnego folk horroru. W 2019 roku reżyser powrócił do historycznej grozy filmem Lighthouse, tym razem osadzonym na odosobnionej wyspie.

Dane produkcyjne

• Tytuł polski: "Czarownica: Bajka ludowa z Nowej Anglii".
• Tytuł oryginalny: "The VVitch: A New-England Folktale".
• Rok pierwszej premiery: 2015.
• Reżyseria i scenariusz: Robert Eggers.
• Zdjęcia: Jarin Blaschke.
• Muzyka: Mark Korven.
• Czas trwania: około 92 minut.
• Język: angielski, częściowo stylizowany na XVII-wieczny.
• Gatunek: horror ludowy i dramat historyczny.