Kochanek królowej (2012)

Fabuła bez spoilerów: uczucie, które wywołało polityczny wstrząs

Druga połowa XVIII wieku. Karolina Matylda przybywa z Wielkiej Brytanii do Danii, aby poślubić króla Chrystiana VII. Nowy dom jest dla niej miejscem pełnym dworskich rytuałów, presji i rozczarowań. Jej małżeństwo nie przypomina obietnicy szczęśliwego życia: król zmaga się z trudnościami psychicznymi, a jego zachowanie budzi niepokój otoczenia. Młoda królowa coraz bardziej izoluje się od ludzi decydujących o jej codzienności.

Na dwór trafia Johann Friedrich Struensee, niemiecki lekarz wychowany w duchu oświecenia. Zostaje osobistym lekarzem monarchy i stopniowo zdobywa jego zaufanie. W odróżnieniu od ludzi, którzy postrzegają Chrystiana przede wszystkim jako problem polityczny, Struensee zaczyna traktować go jak osobę wymagającą troski. Lekarz zyskuje coraz większe znaczenie w pałacu, a wspólne zainteresowania i sprzeciw wobec dworskiej obłudy zbliżają go do Karoliny Matyldy.

Między królową a lekarzem rodzi się uczucie. Równocześnie Struensee dostrzega możliwość wprowadzania reform: chce zmieniać prawo, ograniczać arbitralną władzę i wykorzystać idee oświecenia do polepszenia życia poddanych. Dwór dzieli się jednak na tych, którzy popierają zmiany, i przeciwników obawiających się utraty pozycji. Osobiste relacje bohaterów nabierają znaczenia politycznego, przez co każda decyzja może mieć konsekwencje nie tylko dla nich.

"Kochanek królowej" ("En kongelig affære", międzynarodowo "A Royal Affair", 2012) to duński dramat historyczny Nikolaja Arcela. Historia czerpie z autentycznych wydarzeń i postaci, ale przedstawia je w formie fabularnego filmu o miłości, władzy i cenie reform.

Obsada i role

• Mads Mikkelsen - Johann Friedrich Struensee.
• Alicia Vikander - królowa Karolina Matylda.
• Mikkel Boe Følsgaard - król Chrystian VII.
• Trine Dyrholm - królowa wdowa Juliana Maria.
• David Dencik - Ove Høegh-Guldberg.
• Thomas W. Gabrielsson - Schack Carl Rantzau.
• Cyron Melville - Enevold Brandt.
• William Jøhnk Nielsen - Fryderyk VI.
• Laura Bro - Louise von Plessen.
• Søren Malling - Hartmann.
• Bent Mejding - J.H.E. Bernstorff.
• Harriet Walter - Augusta z Saksonii-Gothy, matka Karoliny Matyldy.

Najważniejszą rolę dramaturgiczną odgrywa trójkąt Struensee - Karolina Matylda - Chrystian VII. Mads Mikkelsen kreuje lekarza jako człowieka wykształconego, ambitnego i przekonanego o potrzebie reform. Alicia Vikander pokazuje królową, której polityczna świadomość rozwija się razem z próbą odzyskania wpływu na własne życie. Mikkel Boe Følsgaard wciela się natomiast w młodego monarchy: potrafi budować jednocześnie niepokój, bezradność i potrzebę bliskości.

Król Chrystian VII - postać, która przyniosła aktorowi nagrodę

Przed zdjęciami do "Kochanka królowej" Mikkel Boe Følsgaard był jeszcze studentem szkoły aktorskiej. Nie gra tutaj typowego czarnego charakteru ani prostej ofiary. Jego król budzi obawę dworzan, ale bywa również samotny, podatny na wpływy i pozbawiony narzędzi do świadomego rządzenia.

Za tę kreację Følsgaard otrzymał Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszego aktora na Berlinale w 2012 roku. W późniejszym dorobku można go oglądać m.in. jako porucznika Ebbe Jensena w filmie "Pole minowe". Te dwa występy pokazują jego wszechstronność: od historycznego portretu władcy do wojennego dramatu o rozliczaniu pokonanych.

Czy historia wydarzyła się naprawdę?

Chrystian VII panował w Danii i Norwegii w XVIII wieku. Karolina Matylda była jego żoną, a Johann Friedrich Struensee niemieckim lekarzem, który po przybyciu na królewski dwór uzyskał wyjątkowe wpływy polityczne. Przez pewien czas jego reformy zmieniały sposób funkcjonowania państwa. Konflikt z duńskimi elitami oraz osobisty związek z królową stały się częścią historii europejskich monarchii.

Nie jest to jednak dokument ani odtworzenie rozmów, które zachowały się w archiwach. Scenarzyści upraszczają część okoliczności, porządkują wydarzenia oraz nadają relacjom wyrazistą dramaturgię. Film dobrze pokazuje napięcie między ideałami oświecenia a konserwatywną strukturą władzy, ale poszczególne dialogi i motywacje są twórczą interpretacją.

Reżyser, scenariusz i zdjęcia

Reżyserem był Nikolaj Arcel, który napisał scenariusz wspólnie z Rasmusem Heisterbergiem. Arcel pracował wcześniej nad filmami "Kongekabale" i "De fortabte sjæles ø", a poza Danią współtworzył scenariusz skandynawskiej ekranizacji "Dziewczyny z tatuażem". Przy "Kochanku królowej" zdecydował się na połączenie szeroko zakrojonego dramatu historycznego z bliską obserwacją głównych bohaterów.

Za zdjęcia odpowiadał Rasmus Videbæk, za montaż Mikkel E.G. Nielsen i Kasper Leick, a muzykę napisali Gabriel Yared i Cyrille Aufort. Scenografia Nielsa Sejera i kostiumy Manon Rasmussen pomagają odtworzyć atmosferę dworu, ale reżyser unika traktowania pałacowych wnętrz wyłącznie jako dekoracji. Ujęcia twarzy oraz zmieniające się relacje pomiędzy postaciami są równie ważne jak historyczny rozmach.

Produkcję zrealizowała Zentropa we współpracy z partnerami z Danii, Czech, Niemiec i Szwecji. W głównych rolach można usłyszeć język duński; występują również inne języki odpowiadające międzynarodowemu charakterowi dworu.

Premiera i nagrody

Światowa premiera odbyła się na 62. Berlinale w lutym 2012 roku. Duńskie kina rozpoczęły wyświetlanie filmu 29 marca 2012 roku. Katalogi podają czas trwania od około 132 do 137 minut zależnie od wersji. W międzynarodowej dystrybucji film funkcjonował pod tytułem "A Royal Affair".

W Berlinie nagrodzono Mikkela Boe Følsgaarda za rolę króla Chrystiana VII, a Nikolaja Arcela i Rasmusa Heisterberga Srebrnym Niedźwiedziem za scenariusz. Film uzyskał również nominację do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego podczas ceremonii w 2013 roku. Otrzymał międzynarodowe wyróżnienia i trafił do szerszego obiegu poza Danią.

Dlaczego film działa również bez znajomości duńskiej historii?

"Kochanek królowej" nie wymaga wcześniejszej znajomości szczegółów duńskiej monarchii. Punkt wyjścia jest prosty: młoda królowa, samotny król i lekarz, którego idee zaczynają zmieniać porządek dworu. Intryga polityczna rozwija się wraz z emocjonalnymi relacjami bohaterów, przez co kolejne decyzje są zrozumiałe nawet dla widza, który pierwszy raz słyszy o Struenseem.

To również film o odpowiedzialności za reformy. Bohaterowie wierzą, że da się szybko zmienić zasady rządzenia, ale nie wszyscy są gotowi ponieść ryzyko takiej zmiany. Połączenie romansu i polityki, a nie same kostiumy, sprawia, że dramat zachowuje napięcie.