Martin Zandvliet

Dokument, montaż i początki reżyserii

Martin Pieter Zandvliet urodził się 7 stycznia 1971 roku w Fredericii. Duński reżyser, scenarzysta i montażysta zdobywał doświadczenie głównie przez praktykę. W początkach kariery montował filmy dokumentalne innych autorów, dzięki czemu wypracował wyczucie rytmu opowieści i umiejętność budowania napięcia bez nadmiaru dialogów.

Jego pierwszą szerzej zauważoną samodzielną realizacją był dokument "Angels of Brooklyn" (2002). Film otrzymał duńską nagrodę Robert dla najlepszego długometrażowego dokumentu i trafił na programy międzynarodowych festiwali. Później Zandvliet realizował również krótkie formy, w tym "Jeg somregel" (2006). W tych projektach reżyser obserwował zwykłych ludzi w sytuacjach, które zmieniają ich życiowe plany.

"Oklask" - kameralny debiut fabularny

"Applaus" ("Oklask", "Applause", 2009) był pierwszym pełnometrażowym filmem fabularnym Zandvlieta. Paprika Steen zagrała aktorkę Theę Barfoed, próbującą odbudować relacje z dziećmi po chorobie alkoholowej. Bohaterka jest przekonana, że potrafi na nowo poukładać życie, lecz spotkania z rodziną uświadamiają jej, jak trudno naprawić zaufanie.

Zandvliet nie przedstawia Thei ani jako osoby nieskazitelnej, ani jako kogoś pozbawionego szans na zmianę. Kameralny styl filmu pozwala śledzić drobne gesty, niedopowiedzenia i niepewność bohaterki. W lipcu 2009 roku reżyser uczestniczył wraz z ekipą w Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Karlowych Warach. Z tego wydarzenia pochodzi jego portret wykorzystany w Lansik.pl, sfotografowany przez Petra Nováka.

"Błazen" - dramat ukryty za komedią

"Dirch" ("Błazen", "A Funny Man", 2011) opowiadał o słynnym duńskim komiku Dirchu Passerze. W główną postać wcielił się Nikolaj Lie Kaas. Reżyser pokazuje rozdźwięk między estradową popularnością artysty a kosztami jego życia prywatnego. Film zyskał liczną widownię w Danii i był pokazywany podczas festiwalu w Toronto.

Temat publicznego wizerunku obecny w "Błaznie" pozostaje bliski "Oklaskowi". W obu filmach rozpoznawalność zawodowa nie pomaga bohaterom w rozwiązywaniu prywatnych problemów. Zandvliet zainteresowany jest ludźmi, którzy potrafią sprostać oczekiwaniom publiczności, lecz coraz trudniej radzą sobie z własnym otoczeniem.

"Pole minowe" - najważniejszy międzynarodowy sukces

W 2015 roku napisał scenariusz i wyreżyserował "Pole minowe" ("Under sandet"). Film rozpoczyna się tuż po II wojnie światowej. Młodzi niemieccy jeńcy są zmuszani do rozminowywania duńskich plaż, a każdy ruch może skończyć się śmiercią. Nadzoruje ich sierżant Carl Rasmussen, grany przez Rolanda Møllera.

W obsadzie znajdują się także Louis Hofmann jako Sebastian Schumann, Joel Basman jako Helmut Morbach i Mikkel Boe Følsgaard jako porucznik Ebbe Jensen. Zandvliet koncentruje akcję na wąskim odcinku wybrzeża i niewielkiej grupie bohaterów, dzięki czemu dramat moralny przybiera miejscami formę thrillera. Piasek i niepozorne metalowe przedmioty stają się źródłem niemal ciągłego napięcia.

Najważniejszy konflikt nie dotyczy wyłącznie przetrwania. Film pyta o odpowiedzialność zwycięzców za sposób traktowania pokonanych. Reżyser nie zapomina o zbrodniach nazistowskich, lecz zwraca uwagę na los bardzo młodych żołnierzy, którzy w ostatnim etapie wojny znaleźli się w armii niemieckiej. Historia jest inspirowana rzeczywistymi operacjami rozminowywania Danii, choć poszczególne postacie i sceny stanowią element fabuły.

"Pole minowe" otrzymało nominację do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego podczas 89. ceremonii w 2017 roku. Nie zdobyło statuetki, ale sukces festiwalowy oraz nominacja przyczyniły się do międzynarodowej popularności reżysera.

"Outsider" i współpraca z Jaredem Leto

Po duńskim dramacie wojennym reżyser zrealizował "The Outsider" ("Outsider", 2018), amerykańsko-japoński thriller kryminalny. Jared Leto wcielił się w Nicka Lowella, byłego amerykańskiego żołnierza, który po pobycie w japońskim więzieniu zaczyna wchodzić do świata yakuzy. Historia przedstawia próbę funkcjonowania w zamkniętej społeczności, której zasady trudno zrozumieć obcemu człowiekowi.

W nowej produkcji Zandvliet wykorzystuje część zainteresowań znanych z "Pola minowego": zderzenie pojedynczego bohatera z nieprzyjazną strukturą i narastającą przemocą. Zmienia jednak gatunek, stawiając na rytm kina gangsterskiego i bardziej widowiskowe rozwiązania. Film spotkał się z podzielonym przyjęciem krytycznym.

"Co ukrywa Marco?" i Departament Q

W "Marco effekten" ("Co ukrywa Marco?", "The Marco Effect", 2021) reżyser stworzył adaptację powieści Jussiego Adlera-Olsena, poświęconej śledczym Departamentu Q. Głównym punktem wyjścia jest historia chłopca Marco, który natrafia na ślady przestępstwa i zostaje uwikłany w niebezpieczną sieć zależności.

Zandvliet łączy policyjne śledztwo z perspektywą osoby pozbawionej wpływu na sytuację. Nie reżyserował jednak wszystkich ekranizacji cyklu o Departamencie Q: wcześniejszą "Kobietę w klatce" wyreżyserował Mikkel Nørgaard, a inne części serii powstawały pod kierunkiem innych filmowców.

"Pokój Tove" - powrót do kina kameralnego

"Toves værelse" ("Tove's Room", 2023) przedstawia historię związaną z duńską pisarką Tove Ditlevsen. Ponownie w głównej roli wystąpiła Paprika Steen. Lars Brygmann zagrał jej męża Victora Andreasena, a Joachim Fjelstrup pisarza Klausa Rifbjerga. Scenariusz napisał Jakob Weis na podstawie własnej sztuki teatralnej.

W filmie istotna jest konfrontacja ludzi kultury, których publiczny dorobek nie zapobiega prywatnym konfliktom. Zandvliet wykorzystuje ograniczoną przestrzeń wnętrz i gęste dialogi, wracając do dramaturgii znanej z "Oklasku". Film miał premierę w duńskich kinach w 2023 roku.

W branżowych katalogach wymieniane są również nowe projekty reżysera, m.in. serial "Høst" ("Harvest", 2026). Nie należy jednak traktować projektowanego roku produkcji jako potwierdzenia publicznej premiery.

Filmografia reżyserska

• 2026 - "Høst" ("Harvest") - praca reżyserska nad serialem, status premiery do weryfikacji.
• 2023 - "Toves værelse" ("Tove's Room") - reżyseria.
• 2021 - "Marco effekten" ("Co ukrywa Marco?") - reżyseria.
• 2018 - "The Outsider" ("Outsider") - reżyseria.
• 2015 - "Under sandet" ("Pole minowe") - scenariusz i reżyseria.
• 2011 - "Dirch" ("Błazen", "A Funny Man") - scenariusz i reżyseria.
• 2009 - "Applaus" ("Oklask", "Applause") - reżyseria i współscenariusz.
• 2006 - "Jeg somregel" - krótki metraż.
• 2002 - "Angels of Brooklyn" - film dokumentalny.

Scenariusze i montaż

Zandvliet pracował również jako montażysta i scenarzysta. Tych funkcji nie należy utożsamiać z reżyserią: udział w montażu filmu innego autora nie oznacza, że wyreżyserował on całą produkcję. Warto także rozróżnić oryginalny scenariusz "Pola minowego" od "Toves værelse", gdzie autorem tekstu adaptowanego na ekran był Jakob Weis.

W dorobku Zandvlieta powracają tematy władzy, osobistej odpowiedzialności i prywatnych kosztów społecznych podziałów. Najbardziej charakterystyczne jest jednak jego podejście do dramaturgii: nawet rozległą historię polityczną lub wojenną potrafi sprowadzić do kilku ludzi zmuszonych do podjęcia trudnych decyzji.