Oklask (2009)

Historia Thei Barfoed - aktorka, która próbuje odzyskać rodzinę

Thea Barfoed jest cenioną duńską aktorką teatralną. Na scenie potrafi przyciągać uwagę i panować nad emocjami widowni, lecz prywatne życie wymknęło jej się spod kontroli. Uzależnienie od alkoholu doprowadziło do rozwodu, utraty opieki nad synami i poważnego kryzysu. Po leczeniu Thea próbuje udowodnić byłemu mężowi Christianowi, że zmieniła swoje postępowanie i może znów być częścią życia dzieci.

Wspólne spotkania nie przebiegają tak, jak sobie wyobraża. Thea bywa czuła i pełna nadziei, ale łatwo wpada w gniew, podejrzliwość i rozpacz. Nie zawsze rozpoznaje, kiedy jej potrzeba bliskości zamienia się w próbę sterowania decyzjami innych. Próbuje przekonać Christiana do zmiany ustaleń dotyczących rodziny, podczas gdy każdy kolejny konflikt osłabia zaufanie, które stara się odbudować.

"Oklask" ("Applaus", tytuł międzynarodowy "Applause", 2009) to kameralny duński dramat psychologiczny w reżyserii Martina Zandvlieta. Najważniejszą rolę gra Paprika Steen, a znaczna część filmu rozgrywa się w przestrzeni pomiędzy teatralnym przedstawieniem, garderobą i trudnymi rozmowami rodzinnymi.

Obsada i role

• Paprika Steen - Thea Barfoed.
• Michael Falch - Christian, były mąż Thei.
• Sara-Marie Maltha - Majken, żona Christiana.
• Shanti Roney - Tom, znajomy Thei.
• Otto Leonardo Steen Rieks - William, starszy syn Thei.
• Noel Koch-Søfeldt - Matthias, młodszy syn Thei.
• Lars Brygmann - George, aktor w przedstawieniu.
• Uffe Rørbæk Madsen - Peter, psycholog.
• Malou Reymann - asystentka Thei.
• Nanna Tange - ekspedientka.
• Nikolaj Lie Kaas - aktor w przedstawieniu.
• Michael Kastrupsen - mężczyzna w grupie AA.
• Annette Rønning - barmanka.
• Johanne Dam - inspicjentka.
• Lisbeth Holm Larsen - recepcjonistka.
• Bent Arvid Nilson - mężczyzna z całującej się pary.
• Wenche Nilson - kobieta z całującej się pary.
• Niels Jørgen Damkjær Weltz - gość baru.

Paprika Steen gra Theę Barfoed tak, by widz nie mógł łatwo zająć jednej moralnej pozycji. Bohaterka jest zdolna do szczerości i troski, ale często rani ludzi próbujących jej pomóc. Michael Falch jako Christian ma zupełnie inną energię: nie może zapominać o doświadczeniach z przeszłości, nawet gdy próbuje zachować dla byłej żony zrozumienie. Sara-Marie Maltha jako Majken jest częścią nowego układu rodzinnego, który Thea odbiera jako osobistą porażkę.

Synowie Thei, William i Matthias, nie są pretekstem do kolejnych dramatycznych scen. Ich obecność przypomina, że decyzje dorosłych mają konsekwencje również dla najmłodszych. To sprawia, że rodzinna historia nabiera ciężaru bez stosowania przesadnej melodramatycznej narracji.

Występ Papriki Steen - teatr i życie prywatne

Paprika Steen była już doświadczoną aktorką, kiedy zagrała Theę. Jej ekranowa interpretacja jest oparta na nieustannej zmianie tonu: w jednym momencie bohaterka potrafi odzyskać pewność siebie, w następnym traci panowanie nad słowami. Film pokazuje tę zmienność w sposób niewygodny, bez wygładzania zachowania postaci dla sympatii widowni.

Szczególnie ważny jest kontrast pomiędzy przedstawieniem "Kto się boi Virginii Woolf?" Edwarda Albeego a codziennymi rozmowami. Thea odgrywa na scenie kobietę, która rani bliskich, a po spektaklu staje wobec podobnego problemu we własnym życiu. Ten paralelizm działa jak komentarz do granicy między aktorstwem a autentycznością, a nie jak prosta ilustracja, że artysta jest taki sam jak grana przez niego postać.

Reżyser Martin Zandvliet i styl filmu

"Oklask" był pełnometrażowym debiutem fabularnym Martina Zandvlieta, wcześniej pracującego nad dokumentami i montażem. Reżyser napisał scenariusz wspólnie z Andersem Frithiofem Augustem. Film został wyprodukowany przez Mikaela Christiana Rieksa w Koncern Film.

Za zdjęcia odpowiadał Jesper Tøffner, za montaż Per Sandholt, a muzykę napisał Sune Martin. Bliskie kadry i ograniczona liczba miejsc pozwalają skupić się na rozmowach, a jednocześnie wzmacniają wrażenie, że bohaterka nie potrafi znaleźć spokojnej przestrzeni poza sceną.

Zandvliet nie potrzebuje wielkich wydarzeń, aby pokazać napięcie. Wystarczają krótkie spotkania, telefony, nieudane rozmowy i reakcje ludzi pamiętających dawne zachowania Thei. Właśnie to doświadczenie w budowaniu intensywnego dramatu z niewielkiej sytuacji powróciło później w jego nominowanym do Oscara filmie "Pole minowe" (2015).

Premiera, czas trwania i nagrody

Film trafił do duńskich kin 25 września 2009 roku. Katalogi dystrybucyjne i festiwalowe podają długość od około 83 do 86 minut, zależnie od wersji. Produkcja była prezentowana między innymi na festiwalu w Karlowych Warach i zdobyła tam wyróżnienie dla Papriki Steen za najlepszą rolę kobiecą. Otrzymała także nagrodę Europa Cinemas Label.

Steen była doceniana za tę kreację również w Danii, między innymi wyróżnieniem Robert dla najlepszej aktorki. Duński charakter produkcji jest istotny: "Oklask" nie jest remakiem amerykańskiego dramatu, tylko lokalną opowieścią o rodzinie i publicznym życiu artystki.

Alkoholizm, odpowiedzialność i granice wybaczenia

Temat uzależnienia bywa w kinie przedstawiany za pomocą dramatycznych upadków i jednej oczyszczającej decyzji. "Oklask" wybiera bardziej trudną drogę. Pokazuje, że zakończenie terapii nie przywraca automatycznie zaufania, a pragnienie odzyskania relacji nie zastępuje cierpliwości ani pracy nad własnym zachowaniem.

To także film o dzieciach, których bezpieczeństwo nie może zależeć wyłącznie od aktualnych emocji rodziców. Christian znajduje się między potrzebą ustalenia jasnych granic a świadomością, że Thea jest matką ich synów. Reżyser nie daje widzowi wygodnego rozwiązania, dzięki czemu konflikt pozostaje realistyczny.

Czy warto obejrzeć "Oklask"?

To dramat dla widzów ceniących kino oparte na aktorstwie i relacjach, a nie na szybkim tempie wydarzeń. Największym atutem są sceny Papriki Steen: pełne napięcia, czasem irytujące, ale dalekie od łatwej psychologii. Film pokazuje osobę zdolną do wyjątkowej pracy scenicznej i jednocześnie mającą duży problem z wywiązywaniem się z codziennych zobowiązań.

Warto go obejrzeć również jako początek fabularnej drogi Zandvlieta. Z późniejszym "Polem minowym" łączy go przekonanie, że bohatera najlepiej poznaje się nie w deklaracjach, lecz w sytuacji, w której musi skonfrontować się z konsekwencjami swoich decyzji.