Graham Greene

Graham Greene - kanadyjski aktor o międzynarodowym dorobku

Graham Greene urodził się 22 czerwca 1952 roku w Ohsweken na terenie rezerwatu Six Nations of the Grand River w Ontario. Należał do narodu Oneida. Przez dziesięciolecia pracował w teatrze, kinie i telewizji, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych rdzennych aktorów kanadyjskich.

Zanim zaczął regularnie występować przed kamerą, zdobywał doświadczenie w przedstawieniach teatralnych. Z czasem otrzymywał role nie tylko w produkcjach dotyczących historii ludności rdzennej Ameryki Północnej, ale również w thrillerach, filmach sensacyjnych i współczesnych serialach. W rozmowach o pracy aktorskiej podkreślał znaczenie warsztatu oraz możliwości grania postaci o różnych charakterach, a nie wyłącznie bohaterów podporządkowanych dawnym stereotypom.

Kicking Bird w "Tańczącym z wilkami"

Przełomem w jego karierze był film "Tańczący z wilkami" ("Dances with Wolves", 1990), wyreżyserowany przez Kevina Costnera. Greene zagrał Kicking Birda, człowieka należącego do społeczności Lakotów, który nawiązuje kontakt z żołnierzem Johnem Dunbarem, głównym bohaterem historii.

Kicking Bird jest uważny, inteligentny i ostrożny w ocenianiu przybysza. Nie jest postacią stworzoną wyłącznie po to, by przekazywać informacje głównemu bohaterowi. Jego własne decyzje, relacje rodzinne i sposób rozumienia świata mają znaczenie dla rozwoju całej opowieści.

Za tę rolę Greene otrzymał nominację do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego podczas ceremonii w 1991 roku. Film zdobył statuetkę dla najlepszego filmu, a sukces pozwolił aktorowi rozwinąć karierę poza kanadyjskim środowiskiem teatralnym.

Produkcja nie jest oczywiście dokumentem etnograficznym i zawiera romantyzujące elementy klasycznego westernu. Duże znaczenie miało jednak to, że aktorzy rdzennych narodów otrzymali w niej rozbudowane role.

"Serce wojownika", "Maverick" i kino sensacyjne

W thrillerze "Serce wojownika" ("Thunderheart", 1992) Michaela Apteda Greene zagrał Waltera Crow Horse'a, policjanta pracującego na terenie rezerwatu. Film dotyczy śledztwa prowadzonego w społeczności, w której napięcia między instytucjami państwa a mieszkańcami utrudniają dojście do prawdy.

W westernowej komedii "Maverick" (1994) wystąpił jako Joseph, a w "Szklanej pułapce 3" ("Die Hard with a Vengeance", 1995) zagrał Joe Lamberta, policjanta pracującego w Nowym Jorku. Obie produkcje pozwoliły mu pokazać humor i swobodę gry, które bywają mniej widoczne w poważnych dramatach.

Greene regularnie korzystał z ironii oraz subtelnych reakcji na innych bohaterów. Potrafił tworzyć role, które odróżniały się od typowej dla hollywoodzkiego kina wizji postaci rdzennych mieszkańców kontynentu.

Arlen Bitterbuck w "Zielonej mili"

W "Zielonej mili" (1999) Franka Darabonta Graham Greene wcielił się w Arlena Bitterbucka, jednego z osadzonych czekających na wykonanie wyroku śmierci. Za więzienny oddział odpowiada Paul Edgecomb, grany przez Toma Hanksa.

Bitterbuck jest człowiekiem, którego historia przypomina strażnikom o odpowiedzialności za życie osób pozostających pod ich opieką. W przeciwieństwie do wielu postaci filmowych występuje w niewielkiej liczbie scen, ale jego zachowanie ma duże znaczenie dla przedstawienia codzienności oddziału.

W relacjach ze strażnikami widać, że Arlen próbuje zachować godność w sytuacji, nad którą nie ma kontroli. Greene gra spokojnie, unikając wyrazistych gestów. Dzięki temu jego postać nie staje się jedynie symbolem, lecz pozostaje konkretnym człowiekiem, którego los wywołuje u widzów silne emocje.

W filmie występują również David Morse jako Brutus Howell i Michael Clarke Duncan jako John Coffey. Arlen Bitterbuck należy do wcześniejszych więźniów oddziału, dlatego pomaga wyznaczyć moralny ton historii, zanim jej najważniejsze tajemnice zostaną ujawnione.

"Transamerica", "Wind River" i późniejsze role

W dramacie "Transamerica" (2005) Greene wystąpił jako Calvin Many Goats, mieszkaniec amerykańskiego pogranicza, który spotyka główną bohaterkę podczas podróży. W filmie "Wind River. Na przeklętej ziemi" (2017) zagrał Bena Shoyo, szefa policji plemiennej uczestniczącego w śledztwie dotyczącym śmierci młodej kobiety.

"Wind River" jest szczególnie ważne w jego filmografii, ponieważ przedstawia współczesne problemy społeczne, a nie wyłącznie historyczny obraz rdzennych narodów. Greene gra funkcjonariusza świadomego zarówno trudności prowadzenia dochodzenia, jak i odpowiedzialności wobec lokalnej społeczności.

W filmie "Gra o wszystko" ("Molly's Game", 2017) zagrał sędziego, a w serialu "Longmire" wcielił się w Malachiego Stranda. Występował także w "Reservation Dogs", "The Last of Us" i serialu Marvela "Echo". Nie ograniczał się do dużych produkcji, regularnie wspierając projekty rozwijające reprezentację rdzennych twórców.

Nagrody i znaczenie dla kanadyjskiego aktorstwa

Greene otrzymał liczne wyróżnienia, a w 2016 roku został członkiem Orderu Kanady. W 2025 roku uhonorowano go również nagrodą Governor General's Performing Arts Award za całokształt pracy artystycznej.

Zmarł 1 września 2025 roku w Stratford w Ontario w wieku 73 lat. Jego dorobek pokazuje, jak rozległa była droga od lokalnych scen teatralnych do międzynarodowego kina. Pozostaje ważnym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń rdzennych aktorów i filmowców.

Wybrane filmy i seriale Grahama Greene'a

• "Tańczący z wilkami" (1990) - Kicking Bird.
• "Serce wojownika" (1992) - Walter Crow Horse.
• "Maverick" (1994) - Joseph.
• "Szklana pułapka 3" (1995) - Joe Lambert.
• "Zielona mila" (1999) - Arlen Bitterbuck.
• "Transamerica" (2005) - Calvin Many Goats.
• "Saga Zmierzch: Księżyc w nowiu" (2009) - Harry Clearwater.
• "Longmire" - Malachi Strand.
• "Wind River. Na przeklętej ziemi" (2017) - Ben Shoyo.
• "Reservation Dogs" - rola serialowa.
• "Echo" (2024) - Skully.

Dziedzictwo zawodowe

Graham Greene przez lata dowodził, że aktor reprezentujący rdzenną społeczność może grać zarówno postacie związane z własną kulturą, jak i całkowicie odmienne role w kinie popularnym. Zainteresowanie widzów przyniosła mu oscarowa nominacja, ale siłę jego dorobku najlepiej pokazuje różnorodność późniejszych projektów.