Uwaga: poniżej pełne spoilery odcinka „The National Anthem” z 1. sezonu „Czarnego lustra” (2011). To opowieść o politycznym szantażu, ale przede wszystkim o społeczeństwie, które pod wpływem ekranów traci zdolność odróżniania odpowiedzialności od widowiska. Informacje o całej serii znajdziesz na stronie „Czarnego lustra”.
Jak kończy się „The National Anthem”?
Premier Wielkiej Brytanii Michael Callow staje przed makabrycznym ultimatum. Ktoś porywa księżniczkę Susannah, popularną członkinię rodziny królewskiej, i żąda, aby szef rządu wykonał upokarzający akt seksualny ze świnią podczas transmisji na żywo. Jeżeli tego nie zrobi, zakładniczka ma zginąć. Żądanie zostaje błyskawicznie rozpowszechnione w internecie, zanim urzędnicy zdążą opanować sytuację.
Rząd próbuje odnaleźć porywacza i rozważa wykorzystanie sztuczki z podmienionym nagraniem. Kolejne działania zawodzą, a presja opinii publicznej gwałtownie narasta. Początkowe oburzenie i solidarność z premierem ustępują chłodnej kalkulacji: skoro wykonanie żądania miałoby ocalić księżniczkę, ludzie zaczynają uznawać je za polityczny obowiązek Callowa.
Premier ostatecznie spełnia ultimatum przed kamerami. Jest to scena pomyślana jako publiczna degradacja człowieka, który choć formalnie sprawuje najwyższą władzę, nie potrafi zatrzymać mechanizmu medialnego szantażu. Cały kraj śledzi transmisję. Kiedy wydaje się, że obowiązek został wykonany po to, by ocalić życie zakładniczki, następuje najbardziej gorzka część finału.
Dlaczego księżniczka Susannah została wypuszczona wcześniej?
Okazuje się, że Susannah została uwolniona około pół godziny przed rozpoczęciem transmisji. Błąkała się po opustoszałych ulicach Londynu, ale niemal nikt jej nie zauważył. Uwaga społeczeństwa została całkowicie skupiona na ekranach. To najważniejszy paradoks odcinka: wydarzenie mające rzekomo uratować księżniczkę było zbędne już w chwili rozpoczęcia, lecz nikt nie sprawdził, co dzieje się tuż obok.
Rząd ukrywa fakt wcześniejszego uwolnienia przed Callowem. Gdyby znał prawdę, upokarzająca transmisja mogłaby zostać powstrzymana. Manipulacja nie polega więc wyłącznie na działaniu przestępcy. Własne interesy polityczne i strach przed konsekwencjami sprawiają, że osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo i informowanie premiera nie przekazują mu kluczowej wiadomości.
Kim był porywacz i dlaczego zrobił to wszystko?
Za porwaniem stoi Carlton Bloom, artysta nagrodzony prestiżową Turner Prize. To on zaprojektował całe wydarzenie jako skrajną formę performansu. W jego planie prawdziwą publicznością nie jest tylko rząd ani sam Callow. Jest nią społeczeństwo, które zmuszono do oglądania szokującego obrazu zamiast reagowania na rzeczywistość.
Początkowo widzowie i politycy są przekonani, że odcięty palec wysłany do mediów należy do księżniczki. Później okazuje się, że należał do samego Blooma. Artysta popełnia samobójstwo podczas transmisji. Nie jest więc zwykłym szantażystą zainteresowanym pieniędzmi lub politycznymi ustępstwami. Zależy mu na doprowadzeniu do publicznego aktu, który odsłoni zbiorową podatność na medialną manipulację.
Czy premier odnosi polityczne zwycięstwo?
Rok później media informują, że Callow odzyskał lub utrzymał poparcie obywateli. Paradoksalnie politycznie udaje mu się przetrwać kompromitację. Nie oznacza to jednak osobistego szczęścia. Jego relacja z żoną Jane jest wyraźnie zniszczona. W publicznych wystąpieniach wciąż można podtrzymywać pozory normalności, ale prywatnie małżeństwo nie wraca do dawnej bliskości.
Odcinek zestawia zatem powierzchowną ocenę sukcesu z rzeczywistym kosztem psychicznym. Gdy media ogłaszają, że premier wyszedł z kryzysu zwycięsko, widz wie już, że nie da się tego ocenić wyłącznie przez sondaże. Callow został wciągnięty w widowisko, którego żaden komunikat prasowy nie potrafi cofnąć.
Co oznacza zakończenie pierwszego odcinka „Czarnego lustra”?
„The National Anthem” nie jest przede wszystkim historią o technologii przyszłości. Wszystkie kluczowe narzędzia – nagranie wideo, portale informacyjne, media społecznościowe, telewizja i sondaże – są nam już znane. Twórcy pokazują, jak łatwo łączą się w system, który wymusza natychmiastową reakcję, rozrywa odpowiedzialność i zmienia cudzą krzywdę w masowo konsumowaną treść.
Najbardziej przewrotne jest to, że Bloom nie potrzebował nowej technologii, by zrealizować swój plan. Wystarczyło mu wiedzieć, że kiedy wszyscy patrzą na transmisję, nie patrzą na ulicę. Księżniczka odzyskuje wolność bez pomocy publicznego upokorzenia premiera, a telewizyjny spektakl trwa dalej, choć stracił nawet deklarowany cel.
Inny, mniej dosłowny rodzaj podporządkowania życia społecznej publiczności widać w odcinku „Nosedive”, gdzie ludzie nieustannie oceniają się nawzajem. Obie historie mówią o tym, co dzieje się z człowiekiem, gdy staje się zakładnikiem cudzych reakcji.