Wzgórze Ya-Pa 3

Początek polskiego rapu w Kielcach

Wzgórze Ya-Pa 3 powstało w 1993 roku w Kielcach. Pierwszy skład tworzyli Michał "Zajka" Łakomiec, Wojciech "Wojtas" Schmidt oraz Radosław "Radoskór" Kobuz. Występowali też muzycy wspierający grupę samplami, perkusją i skreczami. Formacja należała do pierwszych szerzej rozpoznawalnych polskich zespołów hip-hopowych, powstających w czasie, gdy krajowa scena rapowa nie miała jeszcze rozwiniętej infrastruktury wydawniczej. Początkowo muzycy współpracowali również z kieleckim raperem Liroyem.

Pierwszy album z 1995 roku

Debiutancki album zatytułowany "Wzgórze Ya-Pa 3" ukazał się w 1995 roku. W nagraniach dominowały sample, oszczędne rytmy i teksty dotyczące miejskiego życia, ambicji oraz własnego otoczenia. Muzycy uczestniczyli także w programach i wydarzeniach promujących nowy w Polsce gatunek. Ich utwory pojawiały się w dokumentach o młodzieży oraz w materiałach filmowych związanych z hip-hopem.

Zmiana składu i Centrum

W 1996 roku zespół zmienił skład. Radoskóra zastąpił Tomasz "Borygo" Borycki, później znany jako Borixon. Do pracy nad muzyką dołączył również DJ Hans, czyli Marcin Tofil, którego nie należy mylić z Hansem z poznańskiego Pięć Dwa. W 1997 roku grupa wydała "Centrum". Piosenki stały się bardziej rozbudowane, a zmiana jednego z głównych raperów wpłynęła na sposób wymieniania się zwrotkami.

Trzy oraz Ja mam to co ty

W 1998 roku ukazały się dwa albumy: "Trzy" oraz "Ja mam to co ty". Ten drugi wydano w listopadzie i zawierał zarówno premierowe nagrania, jak i nowe wersje utworów. Przy albumie współpracowali między innymi przedstawiciele warszawskiego środowiska hip-hopowego, w tym muzycy Molesty Ewenement i Warszafskiego Deszczu. Tytułowa piosenka zyskała popularność i stała się ważnym nagraniem w historii polskiego rapu lat dziewięćdziesiątych.

Precedens i Stara szkoła rapu

W 2000 roku grupa wydała "Precedens", a dwa lata później "Starą szkołę rapu". W tym czasie członkowie zespołu rozwijali również kariery pod własnymi pseudonimami. Borixon wydawał albumy solowe i budował własne zaplecze muzyczne. Różnice w planach artystycznych wpłynęły na stopniowe ograniczanie wspólnych nagrań.

Zakończenie i powroty

Regularna działalność Wzgórza Ya-Pa 3 zakończyła się w 2002 roku, choć w kolejnych latach dochodziło do okolicznościowych spotkań dawnych członków. Wspólne nagrania i koncerty przypominały znaczenie zespołu, ale nie zmieniały faktu, że jego klasyczna dyskografia powstała głównie w latach dziewięćdziesiątych. Wzgórze Ya-Pa 3, podobnie jak Kaliber 44, pokazało, że polscy raperzy mogą pisać o własnej rzeczywistości zamiast kopiować tematykę zagranicznych wykonawców.