Til Schweiger

Początki kariery - od teatru do "Manta, Manta"

Tilman Valentin Schweiger urodził się 19 grudnia 1963 roku we Fryburgu Bryzgowijskim. Jest niemieckim aktorem, reżyserem, scenarzystą i producentem. Po ukończeniu szkoły średniej rozważał studia medyczne i germanistyczne, ale ostatecznie skierował się ku aktorstwu. Uczył się w kolońskiej szkole teatralnej Der Keller, a pod koniec lat 80. występował na scenie w Bonn.

Szeroka publiczność poznała go dzięki serialowi "Lindenstraße", w którym grał Jo Zenkera. Następnie pojawił się jako Bertie w samochodowej komedii "Manta, Manta" (1991). Charakterystyczna fryzura bohatera i związane z nim motoryzacyjne stereotypy zapewniły filmowi trwałe miejsce w niemieckiej popkulturze. W 2023 roku Schweiger powrócił do tej postaci w "Manta Manta - Zwoter Teil", odpowiadając również za reżyserię filmu.

Za rolę boksera w "Ebbies Bluff" (1993) otrzymał nagrodę dla młodego aktora na festiwalu im. Maxa Ophülsa. Kolejnym przełomem była komedia Sönkego Wortmanna "Der bewegte Mann" (1994), znana jako "Mężczyzna, przedmiot pożądania". Sukces tego tytułu ugruntował jego status jednej z rozpoznawalnych twarzy niemieckiego kina lat 90.

"Knockin' on Heaven's Door" i autorskie kino popularne

W komediodramacie "Knockin' on Heaven's Door" (1997) zagrał Martina, jednego z dwóch śmiertelnie chorych mężczyzn uciekających ze szpitala w podróż nad morze. Wspólnie z reżyserem Thomasem Jahnem przygotował scenariusz, a także uczestniczył w produkcji. Film łączy sensacyjny pościg z opowieścią o przyjaźni i potrzebie przeżycia czegoś ważnego przed śmiercią. Obok Schweigera wystąpił Jan Josef Liefers.

Jeszcze w latach 90. rozpoczął własną drogę reżyserską. W "Der Eisbär" (1998) nie tylko stanął za kamerą, lecz także zagrał zawodowego zabójcę. Następne produkcje stopniowo przesuwały jego zainteresowania ku komedii romantycznej i historiom rodzinnym. "Barfuss" (2005), z Johanną Wokalek, opierało się na relacji dwóch osób, które bardzo różnią się sposobem funkcjonowania w świecie.

Największy komercyjny sukces tego okresu przyniósł "Keinohrhasen" (2007). Schweiger wyreżyserował film, napisał scenariusz i zagrał Ludo, dziennikarza tabloidu, który wskutek sądowego nakazu podejmuje pracę w przedszkolu. Partnerowała mu Nora Tschirner. Ich postacie wróciły w "Zweiohrküken" (2009). Reżyser korzystał w tym cyklu z charakterystycznego dla niemieckiej komedii zestawienia romantycznej fabuły, ostrego humoru i dynamicznego montażu.

W "Kokowääh" (2011) zagrał scenarzystę Henry'ego, którego życie zmienia nieoczekiwane spotkanie z ośmioletnią dziewczynką. Główną dziecięcą rolę powierzono Emmie Schweiger, córce aktora. Kontynuacja ukazała się w 2013 roku. Późniejszy "Honig im Kopf" (2014) przedstawiał natomiast problem choroby Alzheimera z perspektywy rodziny i dziecka, które nie chce rozstać się z dziadkiem. W głównych rolach wystąpili Dieter Hallervorden, Emma Schweiger i sam Til Schweiger.

Role w kinie międzynarodowym

Schweiger nie ograniczał kariery do niemieckiej publiczności. W "The Replacement Killers" (1998) zagrał Rykerа, w "Driven" (2001) wystąpił jako Beau Brandenburg, a w "Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life" (2003) pojawił się jako Sean. Zagrał również Cynrica w "King Arthur" (2004). To role związane z amerykańskim kinem gatunkowym, w których wykorzystywano jego ekranową energię i umiejętność budowania bohatera drugiego planu.

Jedną z najbardziej rozpoznawalnych ról zagranicznych jest sierżant Hugo Stiglitz w "Inglourious Basterds" (2009) Quentina Tarantina. Stiglitz jest niemieckim żołnierzem, który przeszedł na stronę oddziału walczącego z nazistami. Schweiger grał go inaczej niż romantycznych bohaterów własnych komedii: przez milczenie, oszczędne gesty i fizyczną groźbę.

W filmie "Atomic Blonde" (2017) Davida Leitcha wcielił się w zegarmistrza, jednego z kontaktów agentki Lorraine Broughton podczas jej misji w Berlinie. W "Medieval" ("Wojna królów", 2022) zagrał Rosenberga, a w "The Ministry of Ungentlemanly Warfare" (2024) - Heinricha Luhra. Praca na zagranicznych planach nadal przeplata się w jego filmografii z produkcjami niemieckimi.

"Tatort" i kino sensacyjne

W serii telewizyjnej "Tatort" Schweiger występował jako komisarz Nick Tschiller, m.in. w odcinkach "Willkommen in Hamburg", "Kopfgeld", "Der große Schmerz", "Fegefeuer" i "Tschill Out". Postać została też przeniesiona do pełnometrażowego "Tschiller: Off Duty" (2016). Cykl znacznie mocniej niż wiele klasycznych odcinków "Tatortu" stawiał na pościgi, walki i spektakularne sceny akcji.

W reżyserskim dramacie "Lieber Kurt" (2022), opartym na powieści Sarah Kuttner, Schweiger zagrał ojca próbującego odnaleźć się po rodzinnej tragedii. W jego dorobku pojawiają się więc zarówno szybkie komedie i kino akcji, jak i filmy badające bliskość, żałobę i odpowiedzialność w rodzinie.

Filmografia aktorska - filmy

Zestawienie obejmuje szeroki wybór potwierdzonych filmów pełnometrażowych z różnych etapów kariery. Role podano tam, gdzie są zgodne z dostępnymi katalogami. Reżyseria, produkcja i praca scenariuszowa nie są automatycznie traktowane jako role aktorskie.

• 2025 - "Neglected" - kapitan Haas.
• 2024 - "The Ministry of Ungentlemanly Warfare" - Heinrich Luhr.
• 2023 - "Manta Manta - Zwoter Teil" - Bertie Katzbach; również reżyseria i scenariusz.
• 2023 - "Das Beste kommt noch!" - Felix; również reżyseria.
• 2022 - "Medieval" ("Wojna królów") - Rosenberg.
• 2022 - "Lieber Kurt" - Kurt; również reżyseria i scenariusz.
• 2021 - "Die Rettung der uns bekannten Welt" - Hardy; również reżyseria.
• 2020 - "Gott, du kannst ein Arsch sein!" - Frank Pape.
• 2020 - "Die Hochzeit" - Thomas; również reżyseria.
• 2018 - "Hot Dog" - Luke Steiner.
• 2018 - "Head Full of Honey" - epizod; reżyseria i scenariusz.
• 2018 - "Klassentreffen 1.0" - Thomas; również reżyseria.
• 2017 - "Atomic Blonde" - zegarmistrz (Watchmaker).
• 2016 - "Vier gegen die Bank" - Chris.
• 2016 - "Tschiller: Off Duty" - Nick Tschiller.
• 2016 - "Conni & Co" - przedstawiciel szkoły (Chief-Mann).
• 2016 - "Unsere Zeit ist jetzt" - Til.
• 2014 - "Honig im Kopf" - Niko; również reżyseria.
• 2013 - "Charlie Countryman" - Darko.
• 2013 - "Kokowääh 2" - Henry; również reżyseria.
• 2012 - "Schutzengel" - Max Fischer; również reżyseria.
• 2012 - "This Means War" ("A więc wojna") - Heinrich.
• 2011 - "The Three Musketeers" ("Trzej muszkieterowie") - Cagliostro.
• 2011 - "New Year's Eve" ("Sylwester w Nowym Jorku") - James Schwab.
• 2011 - "Kokowääh" - Henry; również reżyseria.
• 2011 - "Männerherzen ... und die ganz, ganz große Liebe" - Jerome.
• 2009 - "Inglourious Basterds" ("Bękarty wojny") - sierżant Hugo Stiglitz.
• 2009 - "Männerherzen" - Jerome.
• 2009 - "Zweiohrküken" - Ludo; również reżyseria.
• 2009 - "Phantomschmerz" - Marc.
• 2008 - "Far Cry" - Jack Carver.
• 2008 - "Der rote Baron" ("Czerwony baron") - Werner Voss.
• 2008 - "1 1/2 Ritter" - rycerz Lanze; również reżyseria.
• 2007 - "Keinohrhasen" - Ludo; również reżyseria.
• 2006 - "Wo ist Fred?" - Fred.
• 2006 - "One Way" - Eddie Schneider.
• 2005 - "Barfuss" - Nick; również reżyseria.
• 2004 - "The Daltons" - Lucky Luke.
• 2004 - "King Arthur" - Cynric.
• 2004 - "(T)Raumschiff Surprise - Periode 1" - udział w obsadzie.
• 2003 - "Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life" - Sean.
• 2001 - "Driven" - Beau Brandenburg.
• 2001 - "Was tun, wenn's brennt?" - Tim.
• 1999 - "Bang Boom Bang" - Brownie.
• 1998 - "SLC Punk!" - Mark.
• 1998 - "The Replacement Killers" - Ryker.
• 1998 - "Der Eisbär" - Leo; również reżyseria.
• 1997 - "Knockin' on Heaven's Door" - Martin; współscenariusz i produkcja.
• 1994 - "Der bewegte Mann" - Axel.
• 1993 - "Ebbies Bluff" - bokser.
• 1991 - "Manta, Manta" - Bertie.

Telewizja, dubbing i pozostała działalność

• 1991-1992 - "Lindenstraße" - Jo Zenker, serial telewizyjny.
• 1994-1996 - "Die Kommissarin" - komisarz Nick Siegel.
• 2013-2020 - "Tatort" - Nick Tschiller, odcinki i film telewizyjny.
• 1997 - "Hercules" - niemiecki głos Herkulesa w animacji Disneya.
• 2006 - "Oh, wie schön ist Panama" - głos małego Tygrysa.
• 2013 - "Keinohrhase und Zweiohrküken" - głos zająca.

Schweiger jest również producentem, autorem scenariuszy i montażystą wielu własnych filmów. Przy ocenie jego dorobku ważne jest rozdzielenie tych funkcji, ponieważ nie każda produkcja, nad którą pracował, zawiera też jego występ aktorski. W bazie katalogowej pozostałe tytuły z jego obszernej filmografii powinny być uzupełniane po sprawdzeniu konkretnych funkcji i odpowiednich lat.