Marton Csokas

Marton Csokas - nowozelandzki aktor o węgierskich korzeniach

Marton Paul Csokas urodził się 30 czerwca 1966 roku w Invercargill w Nowej Zelandii. Jego ojciec pochodził z Węgier, a matka była Nowozelandką. Csokas studiował aktorstwo w nowozelandzkiej szkole dramatycznej Toi Whakaari, a później pracował w teatrze i telewizji.

Przez wiele lat występował w produkcjach realizowanych w Nowej Zelandii i Australii. Międzynarodową rozpoznawalność przyniosły mu filmy fantastyczne i historyczne, w których często wcielał się w antagonistów albo ludzi związanych ze światem politycznych konfliktów.

Jego dorobek jest jednak szerszy niż widowiska. Grał również w dramatach rodzinnych, thrillerach psychologicznych i produkcjach niezależnych, pokazując różne odcienie bohaterów pozornie surowych i nieprzystępnych.

Początki w teatrze i serialach

Jednym z pierwszych etapów kariery Csokasa był serial "Shortland Street", opowiadający o życiu personelu i pacjentów fikcyjnego szpitala. Aktor pojawiał się także w "Xenie: Wojowniczej księżniczce" ("Xena: Warrior Princess"), gdzie zagrał Boriasa, wojownika związanego z przeszłością tytułowej bohaterki.

W tamtym okresie rozwijał również doświadczenie sceniczne. Uczestniczył w przedstawieniach klasycznych autorów, a teatralny sposób pracy z tekstem pomagał mu później w rolach wymagających formalnego dialogu oraz silnej fizycznej obecności na ekranie.

Celeborn we "Władcy Pierścieni"

W filmach Petera Jacksona z serii "Władca Pierścieni" Csokas wcielił się w Celeborna, elfa związanego z Lothlórien i męża Galadrieli, którą zagrała Cate Blanchett. Pojawił się w "Drużynie Pierścienia" (2001) oraz "Powrocie króla" (2003).

Celeborn nie jest pierwszoplanowym bohaterem filmowej trylogii, ale jego postać pomaga rozbudować świat elfów i pokazać wielowiekową historię Śródziemia. Rola wymagała spokojnego sposobu gry oraz dostosowania języka i gestów do konwencji epickiej fantasy.

W "xXx" (2002) Roba Cohena Csokas zagrał Yorgiego, przywódcę przestępczej organizacji, z którą mierzy się Xander Cage odtwarzany przez Vina Diesela. Była to rola znacznie bardziej agresywna, wykorzystująca umiejętność przedstawiania bohaterów niebezpiecznych i przekonanych o swojej sile.

Guy de Lusignan w "Królestwie niebieskim"

W "Królestwie niebieskim" ("Kingdom of Heaven", 2005) Ridleya Scotta Csokas wcielił się w Guya de Lusignan, człowieka odgrywającego ważną rolę w konflikcie politycznym i militarnym w Królestwie Jerozolimskim.

Głównym bohaterem filmu jest Balian grany przez Orlando Blooma. Guy dąży do uzyskania wpływów i nie zawsze kieruje się interesem innych ludzi. Csokas wykorzystuje formalne zachowanie i agresję, by pokazać konflikt między ambicjami politycznymi a odpowiedzialnością za bezpieczeństwo mieszkańców.

Film został zainspirowany wydarzeniami średniowiecznymi, ale zawiera liczne uproszczenia historyczne. Nie powinno się więc traktować wszystkich relacji między postaciami jako wiernej rekonstrukcji dziejów.

Jarda w "Krucjacie Bourne'a"

W "Krucjacie Bourne'a" ("The Bourne Supremacy", 2004) Paula Greengrassa Csokas zagrał Jardę, człowieka związanego z programem szkolenia tajnych agentów. Głównym bohaterem jest Jason Bourne, odtwarzany przez Matta Damona.

Spotkanie tych dwóch postaci prowadzi do gwałtownego starcia w zamkniętej przestrzeni. Csokas gra człowieka, który zna podobne metody działania jak Bourne, dlatego konflikt nie sprowadza się do zwyczajnego pościgu. To przykład jego fizycznych umiejętności w kinie sensacyjnym.

Teddy w "Bez litości"

W "Bez litości" ("The Equalizer", 2014) Antoine'a Fuqui Csokas wcielił się w Teddy'ego, brutalnego egzekutora powiązanego z rosyjskim środowiskiem przestępczym. Jego przeciwnikiem jest Robert McCall, grany przez Denzela Washingtona.

Teddy jest opanowany i metodyczny, ale potrafi stosować bardzo brutalne środki. Aktor tworzy bohatera, którego zagrożenie wynika zarówno z siły fizycznej, jak i doświadczenia w przestępczym świecie.

Film zdobył popularność jako thriller sensacyjny, a rola Csokasa stanowi jeden z ważniejszych elementów konfliktu. Na festiwalu filmowym w Toronto w 2014 roku aktor uczestniczył w promocji tej produkcji.

Crespin w "Ostatnim pojedynku"

W "Ostatnim pojedynku" (2021) Ridleya Scotta Csokas zagrał Crespina, jedną z osób związanych z otoczeniem rycerza Jeana de Carrouges, granego przez Matta Damona.

Film przedstawia konflikt Jeana z Jacques'em Le Gris, odtwarzanym przez Adama Drivera, oraz perspektywę Marguerite de Carrouges, granej przez Jodie Comer. Akcja rozgrywa się w XIV-wiecznej Francji, gdzie o losach ludzi decyduje nie tylko prawda, ale również pozycja społeczna i wpływy polityczne.

Rola Crespina jest drugoplanowa, lecz wpisuje się w doświadczenie Csokasa w kinie historycznym. Aktor potrafi przekonująco funkcjonować w świecie, w którym sposób mówienia i zachowania zależy od hierarchii społecznej.

Wybrane filmy i seriale Martona Csokasa

• "Xena: Wojownicza księżniczka" - Borias.
• "Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia" (2001) - Celeborn.
• "xXx" (2002) - Yorgi.
• "Władca Pierścieni: Powrót króla" (2003) - Celeborn.
• "Krucjata Bourne'a" (2004) - Jarda.
• "Królestwo niebieskie" (2005) - Guy de Lusignan.
• "Bez litości" (2014) - Teddy.
• "Ostatni pojedynek" (2021) - Crespin.

Aktor, który potrafi być groźny bez przesady

Csokas często gra ludzi niebezpiecznych, ale nie opiera wszystkich ról na krzyku czy agresji. Jego bohaterowie bywają spokojni i doskonale świadomi własnej pozycji. Zestawienie Celeborna, Guy'a de Lusignan, Teddy'ego i Crespina pokazuje, jak różnie można wykorzystać podobny ekranowy autorytet.