Pan Holmes (2015)

Sherlock Holmes na emeryturze

Jest rok 1947. Sherlock Holmes od dawna nie zajmuje się śledztwami i mieszka w wiejskim domu w Sussex. Opiekuje się pasieką, czyta i próbuje uporządkować własne zapiski. Nie przypomina już nieomylnego detektywa znanego z popularnych opowieści. Ma 93 lata, coraz słabszą pamięć i trudności z odtworzeniem wydarzeń, które doprowadziły do jego przejścia na emeryturę.

Domem zajmuje się pani Munro, wdowa wychowująca syna Rogera. Chłopiec szybko zainteresowuje się Holmesem i jego dawnymi sprawami. Wspólne rozmowy pozwalają detektywowi wrócić do niepokojącej historii sprzed wielu lat. Holmes pamięta fragmenty spotkań z pewną kobietą i jej mężem, ale nie potrafi odtworzyć własnej roli w zakończeniu sprawy.

W przeciwieństwie do klasycznych ekranizacji Sherlock nie rozwiązuje zagadki za pomocą błyskawicznego rozumowania i popisowych dedukcji. Musi przyznać, że pamięć bywa zawodna, a brakującego fragmentu przeszłości nie da się zawsze zastąpić logicznym wnioskowaniem.

Obsada i role

• Ian McKellen - Sherlock Holmes, 93-letni emerytowany detektyw.
• Laura Linney - pani Munro, gospodyni Holmesa i matka Rogera.
• Milo Parker - Roger Munro, chłopiec zaprzyjaźniający się z detektywem.
• Hiroyuki Sanada - Tamiki Umezaki, japoński znajomy Holmesa związany z jego podróżą do Japonii.
• Hattie Morahan - Ann Kelmot, kobieta związana z ostatnią sprawą Holmesa.
• Patrick Kennedy - Thomas Kelmot, mąż Ann.
• Roger Allam - doktor Barrie, lekarz opiekujący się Holmesem.
• Phil Davis - inspektor Gilbert.
• Frances de la Tour - Madame Schirmer, kobieta związana z przeszłością detektywa.
• John Sessions - Mycroft Holmes, brat Sherlocka.
• Nicholas Rowe - aktor odgrywający Holmesa w filmie oglądanym przez bohatera.
• Frances Barber - ekranowa Madame Schirmer.

Ian McKellen nie próbuje naśladować jednego z wcześniejszych odtwórców Sherlocka. Gra człowieka, którego wiedza pozostaje ogromna, ale nie chroni już przed starzeniem. W scenach z Rogerem widać uważność, cierpliwość i stopniowo rozwijające się przywiązanie. Z kolei Laura Linney przedstawia gospodynię, która musi brać pod uwagę potrzeby syna oraz własną trudną sytuację finansową.

Trzy splatające się historie

Film wykorzystuje trzy wątki czasowe. Pierwszy dotyczy codzienności Holmesa w 1947 roku. Drugi powraca do ostatniego śledztwa, w którym detektyw został wynajęty przez mężczyznę zaniepokojonego zachowaniem żony. Trzeci związany jest z podróżą Holmesa do Japonii, gdzie poszukuje rośliny uznawanej za potencjalnie pomocną w problemach z pamięcią.

W japońskiej części historii pojawia się Tamiki Umezaki, grany przez Hiroyukiego Sanadę. Jego relacja z Holmesem wiąże się z pytaniami o dawną korespondencję i o to, co rzeczywiście wydarzyło się między ludźmi wiele lat wcześniej. Sceny rozgrywają się także w cieniu skutków wojny i zniszczeń pozostawionych przez bombardowania atomowe.

To ważne rozróżnienie wobec typowych filmów sensacyjnych z Sanadą. W 47 roninach (2013) czy Johnie Wicku 4 (2023) aktor gra ludzi kierujących się kodeksem walki i lojalności. Tutaj tworzy postać, której zasadniczą rolą jest rozmowa z bohaterem o pamięci, rodzinie i utraconym czasie.

Na podstawie powieści Mitcha Cullina

"Pan Holmes" jest ekranizacją powieści "A Slight Trick of the Mind" autorstwa Mitcha Cullina. Scenariusz napisał Jeffrey Hatcher, a reżyserem został Bill Condon, znany między innymi z filmów "Bogowie i potwory" oraz "Dreamgirls".

Fabuła korzysta z postaci stworzonej przez Arthura Conan Doyle'a, ale nie adaptuje jednej z jego klasycznych opowieści kryminalnych. Jest późniejszą literacką interpretacją życia bohatera, której centralnym tematem jest jego starzenie. Film celowo zestawia popularne wyobrażenie Sherlocka z człowiekiem próbującym zrozumieć własne błędy.

Holmes uważa, że opowieści o jego dokonaniach zostały upiększone, między innymi przez doktora Watsona. Nawet słynne akcesoria detektywa okazują się częścią wizerunku utrwalonego w kulturze. Film nie odrzuca legendy Holmesa, lecz pyta, co pozostałoby z człowieka, gdyby odebrać mu sławę i nieomylność.

Reżyseria i atmosfera

Za zdjęcia odpowiada Tobias A. Schliessler, a muzykę skomponował Carter Burwell. Spokojne kadry angielskiej prowincji, ogród i pasieka kontrastują z dawnymi wspomnieniami detektywa. Pod względem tempa to bardziej dramat psychologiczny niż klasyczny kryminał.

Szczególne znaczenie mają pszczoły, którymi Holmes zajmuje się na emeryturze. Pasieka daje mu poczucie porządku i kontroli, ale również przypomina o kruchości życia. Roger postrzega tę pracę z entuzjazmem, a jego ciekawość staje się jednym z najważniejszych źródeł relacji między bohaterami.

W filmie zagadka jest potrzebna, aby dotrzeć do ludzkich emocji, których młodszy Holmes nie zawsze rozumiał. Nie wszystkie odpowiedzi da się znaleźć w dokumentach czy śladach. Czasem ważniejsze jest rozpoznanie własnej odpowiedzialności za to, co wydarzyło się przed laty.

Premiera i dane produkcyjne

Film miał światową premierę na festiwalu w Berlinie w 2015 roku. Dystrybutor Roadside Attractions podaje czas trwania 104 minuty, a British Council 103 minuty, dlatego w poszczególnych katalogach pojawia się niewielka różnica. W obsadzie pierwszoplanowej znajdują się Ian McKellen, Laura Linney i Milo Parker.

"Pan Holmes" wyróżnia się wśród ekranizacji opowieści o detektywie rezygnacją z nieustannej akcji. Pokazuje Sherlocka, który wciąż potrafi analizować innych ludzi, ale z największym trudem musi zmierzyć się z własną niepamięcią. Dzięki temu film jest przede wszystkim historią o żalu, bliskości i potrzebie zrozumienia przeszłości.