Blask (1996)

David Helfgott - talent i konflikt z ojcem

David Helfgott dorasta w Australii w rodzinie, w której muzyka ma ogromne znaczenie, lecz jest również źródłem napięć. Jako dziecko wykazuje niezwykły talent pianistyczny. Jego ojciec Peter chce zapewnić mu przyszłość, ale jednocześnie boi się utraty kontroli nad synem. Kiedy pojawiają się propozycje nauki za granicą, rodzinne konflikty nasilają się, a David coraz mocniej odczuwa presję, której nie potrafi pogodzić z własnymi pragnieniami.

W okresie nastoletnim pianistę gra Noah Taylor, a w dzieciństwie Alex Rafalowicz. Dzięki tej zmianie obsady film pokazuje stopniową przemianę chłopca w młodego muzyka, który próbuje wyrwać się z narzuconej mu drogi. David ostatecznie trafia do Londynu, gdzie studiuje w Royal College of Music pod opieką profesora Cecila Parkesa. Ambitne występy, wymagająca nauka i narastające trudności psychiczne prowadzą do głębokiego kryzysu.

Dorosłego Helfgotta gra Geoffrey Rush. Po okresach leczenia i długiej przerwie pianista stopniowo odnajduje możliwość ponownego występowania przed publicznością. Pomoc innych ludzi oraz relacja z Gillian pozwalają mu odbudować część życia poza zamkniętymi instytucjami.

Obsada filmu "Blask" i role

• Geoffrey Rush - David Helfgott jako dorosły.
• Noah Taylor - David Helfgott jako nastolatek.
• Alex Rafalowicz - David Helfgott jako dziecko.
• Armin Mueller-Stahl - Peter Helfgott.
• John Gielgud - profesor Cecil Parkes.
• Lynn Redgrave - Gillian Helfgott.
• Googie Withers - Katharine Susannah Prichard.
• Sonia Todd - Sylvia.
• Nicholas Bell - Ben Rosen.
• Robert Hands - Robert.
• Randall Berger - Isaac Stern.
• John Cousins - Jim Minogue.
• Marta Kaczmarek - Rachel.
• Rebecca Gooden - Margaret.
• Chris Haywood - Sam.
• Justin Braine - Tony.
• Reis Porter - listonosz.
• Sean Carlsen - student.
• David King - Viney.
• Camilla James - Louise jako dziecko.
• Helen Dowell - Sarah.
• Beverley Dunn - Beryl Alcott.
• Beverley Vaughan - rabin.
• Andy Seymour - klient baru.
• Maria Dafnero - Sonia.
• Marc Warren - Ray.
• Ella Scott Lynch - Jessica.
• Neil Thomson - dyrygent.
• Joey Kennedy - Suzie jako dorosła.
• Danny Davies - urzędnik.
• Marianna Doherty - Suzie jako nastolatka.
• Louise Dorling - Muriel.
• Richard Hansell - Ashley.
• Jethro Heysen-Hicks - Rowan.
• Danielle Cox - Suzie jako dziecko.
• Ellen Cressey - pielęgniarka.
• Phyllis Burford - sekretarka synagogi.
• Peter Osborn - ksiądz.
• Margaret Stone - muzyczka.
• Luke Dollman - muzyk.
• Grant Doyle - śpiewak operowy.
• Lindsey Day - śpiewak operowy.
• Mark Lawrence - muzyk.
• Kathy Monaghan - muzyczka.
• Helen Ayres - muzyczka.
• Bill Boyley - uczestnik uroczystości.
• Tom Carrig - muzyk.
• Suzi Jarratt - wokalistka.
• Gordon Coombes - muzyk.
• Leah Jennings - muzyczka.
• Samantha McDonald - wokalistka.
• Teresa La Rocca - śpiewaczka operowa.
• Louise Siversen - kobieta na sali balowej.
• Edwin Hodgeman - sekretarz.
• John Martin - Roger Woodward jako starszy.
• Paul Linkson - konferansjer.
• Stephen Sheehan - Roger Woodward jako młodszy.
• Ian Welbourne - chłopiec z sąsiedztwa.
• Daphne Grey - gospodyni przyjęcia.
• Kelly Bottrill - Louise jako niemowlę.
• Gordon Poole - konferansjer konkursu.
• Brenton Whittle - konferansjer.
• Sandi Roberts - klientka restauracji.

Geoffrey Rush wciela się w dorosłego Davida, którego zachowanie łączy nerwową energię, humor i trudność w utrzymaniu dłuższej rozmowy. To rola wymagająca czegoś więcej niż odtworzenia pianistycznych gestów. Aktor przedstawia bohatera jako osobę, która pomimo lat kryzysu nadal odczuwa silną potrzebę kontaktu z ludźmi.

Armin Mueller-Stahl gra Petera Helfgotta, ojca motywowanego zarówno miłością, jak i lękiem przed rozbiciem rodziny. Noah Taylor pokazuje bunt i wrażliwość dorastającego Davida, a John Gielgud wciela się w wymagającego profesora Cecila Parkesa. Lynn Redgrave jako Gillian pomaga nadać finałowej części historii bardziej osobisty i ciepły ton.

Pozostałą obsadę tworzą australijscy i brytyjscy aktorzy przedstawiający rodzinę, nauczycieli, przyjaciół i środowisko muzyczne. Googie Withers gra pisarkę Katharine Susannah Prichard, Sonia Todd Sylvię, a Nicholas Bell nauczyciela Bena Rosena.

Biografia prawdziwego pianisty a film

"Blask" czerpie z życia Davida Helfgotta, australijskiego pianisty urodzonego w 1947 roku. Reżyser Scott Hicks przez wiele lat interesował się jego historią i stopniowo rozwijał projekt filmowy. Scenariusz Jana Sardiego opiera się na biograficznych wydarzeniach, ale wykorzystuje dramaturgiczne uproszczenia, skróty czasu i subiektywną perspektywę.

Szczególne miejsce zajmuje relacja ojca z synem. Ekranowy Peter jest postacią budzącą zarówno współczucie, jak i gniew, a film sugeruje związek między presją rodzinną, wymaganiami kariery i kryzysem psychicznym Davida. Nie należy jednak traktować tej konstrukcji jako jednoznacznego medycznego wyjaśnienia stanu zdrowia rzeczywistego muzyka. Przyczyny kryzysów psychicznych są bardziej złożone, niż może przedstawić pojedynczy dramat biograficzny.

Także szczegóły relacji rodzinnych przedstawionych w produkcji były później przedmiotem dyskusji. "Blask" nie jest więc dokumentem ani pełną rekonstrukcją życia Helfgotta. Jego największą siłą pozostaje sposób przekazania emocji związanych z muzyką, izolacją i stopniowym odzyskiwaniem samodzielności.

Koncert fortepianowy Rachmaninowa i realizacja muzyczna

Muzyka klasyczna stanowi oś narracji. Szczególnie ważny jest III Koncert fortepianowy d-moll Sergiusza Rachmaninowa, uznawany za jedno z najbardziej wymagających dzieł repertuaru pianistycznego. W filmie utwór staje się symbolem ambicji, talentu i skrajnego wysiłku bohatera.

Oryginalną muzykę skomponował David Hirschfelder. W produkcji wykorzystano również znane utwory klasyczne, a w powstaniu nagrań uczestniczyli profesjonalni muzycy. Nie każda partia fortepianowa jest wykonywana przez aktora widocznego w kadrze, co jest normalną praktyką przy tak złożonym materiale muzycznym.

Reżyserem był Scott Hicks, scenariusz napisał Jan Sardi, a producentką była Jane Scott. Za zdjęcia odpowiadał Geoffrey Simpson, za montaż Pip Karmel, za scenografię Vicki Niehus, natomiast kostiumy przygotowała Louise Wakefield. Film powstał w Australii z udziałem Momentum Films i wsparciem krajowych instytucji filmowych.

Oscar Geoffreya Rusha i premiery

Światowa premiera filmu odbyła się 21 stycznia 1996 roku na Sundance Film Festival. Do australijskich kin trafił 15 sierpnia 1996 roku, a polska premiera miała miejsce 18 kwietnia 1997 roku. Czas trwania wynosi około 105 minut, choć niektóre katalogi podają krótszy zapis.

"Blask" był nominowany do siedmiu Oscarów podczas ceremonii w 1997 roku. Nagrodę dla najlepszego aktora pierwszoplanowego otrzymał Geoffrey Rush. Był to jeden z najważniejszych australijskich sukcesów filmowych lat dziewięćdziesiątych, który otworzył aktorowi drogę do międzynarodowej kariery.

Późniejsze role Rusha w "Ned Kelly", "Monachium" i "Candy" pokazują, jak szeroko rozwinął repertuar po sukcesie "Blasku". Sam film pozostaje przede wszystkim opowieścią o muzyku, który musi odnaleźć relację ze sztuką poza oczekiwaniami innych ludzi.