Kiedy islandzki zespół Hatari pojawił się na Eurowizji 2019 w Tel Awiwie, już sam jego wygląd robił ogromne wrażenie. Czarne, błyszczące stroje, skórzane pasy, łańcuchy i agresywna elektronika przyciągały uwagę. Ale prawdziwy skandal wybuchł dopiero podczas ogłaszania punktów. Muzycy podnieśli przed kamerami transparenty w kolorach palestyńskiej flagi. Kilka miesięcy później przyszła kara finansowa.
Zespół Hatari wyglądał jak z mrocznego filmu. Taki był ich pomysł na Eurowizję
W maju 2019 roku Islandię reprezentował Hatari, zespół łączący industrialne techno, punkową estetykę i teatralne widowisko. Piosenka „Hatrið mun sigra” miała ciężkie elektroniczne brzmienie, a jej wykonawcy wyszli na scenę w czarno-czerwonych, połyskujących strojach i kostiumach przypominających futurystyczne uprzęże.
Utwór zrobił wrażenie na widzach i zapewnił zespołowi awans do finału, który odbył się 18 maja w Tel Awiwie. Grupa ostatecznie zajęła dziesiąte miejsce z 232 punktami. Na samej scenie nie doszło do przerwania występu ani wykluczenia muzyków.
Na zdjęciu wyróżniającym widzimy Hatari podczas próby pierwszego półfinału w Tel Awiwie. Charakterystyczne metalowe konstrukcje i błyszczące stroje były integralną częścią przygotowanego widowiska.
Nagle pokazali flagi. Widzowie zareagowali gwizdami
Do zdarzenia doszło już po prezentacji piosenek, w trakcie ogłaszania wyników finału. Kiedy kamera skierowała się na islandzką delegację w strefie green room, muzycy pokazali szaliki i transparenty z palestyńskimi flagami. Jeden z wokalistów wykonał gest zwycięstwa.
Reakcja części publiczności w hali była negatywna. Dało się słyszeć głośne buczenie, a ujęcie szybko zniknęło z telewizyjnej transmisji. W internecie natychmiast wybuchła dyskusja: jedni uznawali gest za formę protestu, inni przypominali, że Eurowizja ma regulamin zakazujący wykorzystywania konkursu do działań politycznych.
Nie był to przypadkowy element choreografii. Hatari wcześniej publicznie krytykowali politykę Izraela wobec Palestyńczyków. Gest podczas transmisji był wyrazem ich stanowiska w tej sprawie.
Organizatorzy zareagowali. Kara trafiła do islandzkiej telewizji
Europejska Unia Nadawców, czyli EBU, uznała, że pokazanie palestyńskich flag naruszyło regulamin dotyczący politycznej neutralności konkursu. We wrześniu 2019 roku ogłoszono karę dla publicznego nadawcy Islandii RÚV, odpowiedzialnego za zgłoszenie reprezentacji.
Według informacji przekazanych przez RÚV i niemiecki serwis Eurovision.de grzywna wyniosła 5000 euro. To istotne rozróżnienie: karę nałożono na nadawcę, a nie jako osobistą grzywnę na poszczególnych członków zespołu.
RÚV sprzeciwiał się takiej odpowiedzialności, argumentując, że stacja starała się dopilnować przestrzegania zasad, ale nie jest w stanie kontrolować każdej spontanicznej decyzji wykonawców. Kara została jednak utrzymana.
Nie tylko Hatari. Tego samego wieczoru kontrowersje wywołała Madonna
Finał Eurowizji 2019 zapamiętano także z występu gościnnego Madonny. Podczas utworu „Future” dwoje tancerzy pokazało na plecach kostiumów izraelską i palestyńską flagę. Ten fragment widowiska również sprowokował debatę o miejscu politycznych gestów w muzycznej imprezie.
EBU podkreślała, że element z flagami nie był częścią zatwierdzonej wcześniej oprawy występu Madonny. Organizatorzy oddzielali więc samą muzykę od działań mających wyrazić poglądy polityczne podczas transmitowanego wydarzenia.
Hatari wystąpili jednak jako oficjalna reprezentacja kraju, dlatego sankcja trafiła do islandzkiego nadawcy. Zespół nie stracił zdobytych punktów ani dziesiątego miejsca w konkursie.
Po konkursie zespół nadal koncertował
Głośny incydent nie zakończył działalności Hatari. Muzycy kontynuowali występy, a ich mocno teatralna stylistyka była rozpoznawalna również poza Eurowizją. Fotografia z koncertu w Mediolanie w lutym 2020 roku pokazuje ten sam rodzaj intensywnego, mrocznego widowiska, który zwrócił na nich uwagę europejskiej publiczności.
Eurowizja 2019 została wygrana przez reprezentanta Holandii Duncana Laurence’a z utworem „Arcade”. Islandia zapisała się jednak w pamięci wielu widzów nie tylko swoją muzyką, lecz także reakcjami, jakie wywołało pokazanie flag.
Eurowizja nie pierwszy raz musiała reagować na wydarzenia poza sceną
To jedna z tych historii, które przypominają, że finał wielkiego konkursu bywa nieprzewidywalny nawet po ostatnim występie. W naszym archiwum opisaliśmy również dyskwalifikację Joosta Kleina z Eurowizji 2024 i późniejsze umorzenie postępowania. W jego przypadku chodziło jednak o całkowicie inny incydent.
Fani polskich reprezentantów mogą natomiast zajrzeć do katalogu gwiazd, gdzie opisujemy Edytę Górniak i Justynę Steczkowską, które występowały na Eurowizji w innych latach. Warto też przeczytać historię zwycięzcy z 2024 roku i rozbitej kryształowej statuetki.
Źródła: Reuters (20 maja i 22 września 2019 roku), Euronews (22 września 2019 roku), Eurovision.de (23 września 2019 roku), oficjalne wyniki Eurowizji 2019. Fotografie: Martin Fjellanger / EuroVisionary, występ Hatari podczas próby Eurowizji 2019 (Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0); Dennis Radaelli, koncert Hatari w Mediolanie, 8 lutego 2020 roku (Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0).
